federacja zielonych

www.zieloni.w.pl

Globalne zagrożenia środowiska i aspekty ochrony- podstawowe zwięzłe informacje, definicje, opis zagrożeń i proponowanych rozwiązań dotyczących ochrony środowiska w ujęciu globalnym i lokalnym (na podstawie: www.wiem.onet.pl, www.ine-isd.org.pl, www.ekologia.gemapro.vip.alpha.pl, komentarze www.zieloni.w.pl zaznaczono kursywą).

UWAGA: ZAPREZENTOWANE MATERIAŁY WYMAGAJĄ STOPNIOWEGO UZUPEŁNIANIA I POPRAWEK, OBECNIE ZAWIERAJĄ ZAPEWNE DROBNE BŁĘDY - szczególnie które prezentujemy na zasadzie cytatów umożliwiających naniesienie zmian i poprawki nieprawidłowości - Zapraszam do dyskusji i nadsyłania opinii na ten temat - e-mail: : fzbialystok@wp.pl

PODSTAWOWE DEFINICJE I POJĘCIA (według www.wiem.onet.pl)

Ekorozwój, rozwój nie zagrażający środowisku naturalnemu, harmonijne włączanie człowieka w świat przyrody; proekologiczne działania i próba stworzenia ładu ekologicznego. W 1973 ONZ powołała wyspecjalizowaną organizację Program Środowiskowy Narodów Zjednoczonych (UNEP), która zajęła się upowszechnianiem nowoczesnych technologii ochrony środowiska, inicjowaniem regionalnych konferencji i organizowaniem międzynarodowego systemu informacji.

W 1987 raport światowej Komisji ds. Środowiska i Rozwoju przedstawił założenia “nowej polityki zrównoważonego harmonijnego wzrostu” (sustainable development), która polegać miała na uwzględnianiu interesów i sytuacji krajów zamożnych i biednych, tak by te drugie mogły również spełnić wymogi ekologicznego rozwoju.

Wspólnota Europejska swą politykę ekol. realizuje w kolejnych programach, np. Piąty Program Działania z 1993 “O trwały i nieszkodliwy dla środowiska rozwój”. Jednak skuteczność przeciwdziałania np. powstawaniu dziury ozonowej czy efektowi cieplarnianemu jest dalekie od doskonałości. Trudno też przychodzi realizacja postanowień w skali całego świata, np. zawartych w Deklaracji Szczytu w Rio de Janeiro, Agendzie 21 i w wielu uchwalonych tam konwencji.

Hasło opracowano na podstawie “Słownika Encyklopedycznego Edukacja Obywatelska” Wydawnictwa Europa. Autorzy: Roman Smolski, Marek Smolski, Elżbieta Helena Stadtmüller. ISBN 83-85336-31-1. Rok wydania 1999. http://wiem.onet.pl/wiem/0148bb.html

Szczyt w Rio de Janeiro, nazwa konferencji ONZ “Ekologia i rozwój”, która odbyła się w 1992. Zakończyła się podpisaniem tzw. Deklaracji z Rio, będącej kodeksem postępowania człowieka wobec środowiska naturalnego. Uchwalono na niej m.in. konwencję o zmianie klimatu, mającą zapobiec efektowi cieplarnianemu, konwencję o biologicznej różnorodności chroniącą florę i faunę (co roku ginie kolejnych 20 tys. gatunków), deklarację zasad współpracy na rzecz ochrony wszystkich lasów oraz jeden z najważniejszych aktów – Agendę 21, odnoszący się do wszystkich sfer środowiska i zakresów współpracy, m.in. wzajemnych zobowiązań krajów Północy i Południa.

Kraje Północy zadeklarowały działania na rzecz redukcji zużycia energii, zanieczyszczeń i odpadów. Południe obiecywało większą ochronę lasów. Północ miała wspomóc kraje Południa w czystym ekol. rozwoju poprzez dopływ pieniędzy i nowoczesnych technologii – w tym celu stworzyła podatek (0,7% rocznego dochodu). Jednak już w 1993 został on obniżony do 0,29% i większość innych ambitnych założeń Agendy, których realizacja miała nastąpić do 2000, została ograniczona.

Hasło opracowano na podstawie “Słownika Encyklopedycznego Edukacja Obywatelska” Wydawnictwa Europa. Autorzy: Roman Smolski, Marek Smolski, Elżbieta Helena Stadtmüller. ISBN 83-85336-31-1. Rok wydania 1999. http://wiem.onet.pl/wiem/014f94.html

Zieloni, ugrupowania i partie polityczne, których zasadniczym elementem programu są kwestie ochrony środowiska. Wywodzą się one ze społecznych ruchów proekologicznych, najczęściej o lewicowej orientacji końca lat 60. W latach 70. ich działacze zdecydowali się oddziaływać bezpośrednio na politykę państw, tworząc partie i przystępując do wyborów. Programy uzupełnili o hasła pokojowe, rozbrojenia, postulaty zrównoważonego wzrostu, włączania obywateli w proces rządzenia poprzez decentralizację władzy.

Największe wpływy zdobyła partia Zielonych (Die Grünen) w RFN, ale i w pozostałych krajach Europy Zachodniej zaznaczali w wyborach komunalnych i państwowych swą obecność.

Od 1984 weszli także do Parlamentu Europejskiego. Złagodzenie radykalizmu haseł umożliwia im koalicję z tradycyjnymi partiami centrum i socjaldemokratycznej lewicy, co można zaobserwować w Niemczech lat 90.

Hasło opracowano na podstawie “Słownika Encyklopedycznego Edukacja Obywatelska” Wydawnictwa Europa. Autorzy: Roman Smolski, Marek Smolski, Elżbieta Helena Stadtmüller. ISBN 83-85336-31-1. Rok wydania 1999. http://wiem.onet.pl/wiem/01547c.html

Greenpeace, apolityczna, niezależna organizacja międzynarodowa zajmująca się ochroną środowiska naturalnego realizowaną przez pokojowe działania. Powstała w 1971 w wyniku przemianowania organizacji Don't Make a Wave Committee (12 osób m.in.: I. Stowe, P. Cote, J. Bohlen), protestującej przeciwko eksperymentom nuklearnym prowadzonym przez USA na wyspie Amczitka u zachodnich wybrzeży Alaski.

Obecnie skupia ponad 5 mln członków, w 158 krajach. Główna siedziba (centrum informacyjne) znajduje się w Amsterdamie. W strukturach organizacji pracuje ponad 1330 osób w 43 biurach na obszarze 30 krajów. Posiada laboratoria naukowe w Wielkiej Brytanii i na Ukrainie. Organizacja utrzymuje się ze składek członkowskich oraz wydawnictw i nagrań. Najwyższym organem Greenpeace jest Rada (do której wchodzą przedstawiciele każdego biura regionalnego), zbierająca się raz do roku, aprobująca budżet i plan pracy na następny rok.

Greenpeace przeprowadza pokojowe akcje informacyjne poparte przez naukowe badania i analizy. Pod banderą Greenpeace pływa kilka jednostek, wykonujących zadania w obronie naturalnego środowiska (np. blokady). W 1985 okręt Greenpeace Rainbow Warrior, biorący udział w proteście przeciwko francuskim próbom nuklearnym na Atolu Mururoa, został zatopiony przez francuskie siły specjalne, co wywołało międzynarodowy skandal (dymisje francuskiego ministra obrony i szefa sił specjalnych).

Działania Greenpeace ukierunkowane są na:

1) ochronę fauny i flory morza (przeciwdziałanie tępieniu wielorybów, fok, delfinów i in. gatunków, oraz zapobieganie skażeniu, przez zatapianie odpadów komunalnych i przemysłowych, wód mórz i oceanów),

2) ochronę środowiska naturalnego przed skażeniem radioaktywnym oraz działaniem innych toksyn (wykrywanie, informowanie opinii publicznej, bierny opór, blokady przeciwstawiające się takim działaniom),

3) propagandę na rzecz stworzenia odpowiedniego systemu prawa międzynarodowego zapobiegającemu wyniszczeniu lasów, szczególnie tropikalnych,

4) przeciwdziałanie broni jądrowej - testom i jej stosowaniu,

5) ochronę atmosfery przed zanieczyszczeniami chemicznymi,

6) szukanie nowych niekonwencjonalnych źródeł energii.

http://wiem.onet.pl/wiem/00a4e6.html

Dziura ozonowa, spadek zawartości ozonu (O3) na wysokości 15-20 km głównie w obszarze bieguna południowego, obserwowany od końca lat 80. Tempo spadku wynosi ok. 3% na rok.

Powstawanie dziury ozonowej

Największe znaczenie mają w tym procesie związki chlorofluorowęglowe (freony), z których uwolniony chlor (pod wpływem promieniowania ultrafioletowego) atakuje cząsteczki ozonu, prowadząc do wyzwolenia tlenu (O2) oraz tlenku chloru (ClO).

Tempo globalnego spadku ozonu stratosferycznego pod wpływem działalności człowieka (z wyjątkiem Antarktydy), oszacowane na podstawie badań satelitarnych, wynosi 0,4-0,8% na rok w północnych, umiarkowanych szerokościach geograficznych i mniej niż 0,2% w tropikach.

Powłoka ozonowa jest naturalnym filtrem chroniącym organizmy żywe przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym. W celu jej ochrony z inicjatywy UNEP (Program Ochrony Środowiska Narodów Zjednoczonych) przedstawiciele 31 państw podpisali w 1987 Protokół Montrealski - umowę zakładającą 50-procentowy spadek produkcji freonów do roku 2000, w stosunku do 1986. Od 1990 obserwowane jest zmniejszenie tempa wzrostu freonów w atmosferze - z 5% rocznie do mniej niż 3%.

W 1995 Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii przyznano za badania nad wpływem freonów na ozon atmosferyczny (M. Molina, F.S. Rowland) oraz badania nad powstawaniem i reakcjami ozonu atmosferycznego (P. Crutzen - chemik holenderski).

Efekt cieplarniany, wzrost temperatury planety spowodowany zwiększoną koncentracją dwutlenku węgla (lub innych gazów nieprzezroczystych dla podczerwonego promieniowania – tzw. gazów cieplarnianych), jeden z negatywnych skutków skażenia środowiska naturalnego.

Polega na zatrzymywaniu się w atmosferze coraz większych części promieniowania podczerwonego, co prowadzi do ogrzewania się Ziemi. Przypuszcza się, że jest to wynik zmiany zawartości gazów w powietrzu, a szczególnie gwałtownego wzrostu stężenia dwutlenku węgla. Prognozy zakładają, że jeśli tempo spalania paliw kopalnych utrzyma się, to w ciągu 40–45 lat może nastąpić nasycenie nim atmosfery, co spowodowałoby średni wzrost powierzchniowej temperatury Ziemi o ok. 1,5–4,5°C.

Raport Międzynarodowego Zespołu do Zmian Klimatycznych (1995) jest pesymistyczny. Przewiduje, że w następnym stuleciu poziom wód morskich może wzrosnąć w wyniku topnienia lodów o ok. 1 m, zalewając większość delt rzecznych, wysp na atlantyckim wybrzeżu USA, część Chin, wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Zimy będą cieplejsze, a lata niebezpiecznie dla życia upalne. Zaostrzą się susze, opady deszczu będą prowadziły do nieustających powodzi.

Hasło opracowano na podstawie “Słownika Encyklopedycznego Edukacja Obywatelska” Wydawnictwa Europa. Autorzy: Roman Smolski, Marek Smolski, Elżbieta Helena Stadtmüller. ISBN 83-85336-31-1. Rok wydania 1999. http://wiem.onet.pl/wiem/00ffb8.html

Ochrona środowiska, działania lub zaniechanie zmierzające do ochrony elementów przyrodniczych: wód, powietrza i gleby, a także krajobrazu, znajdujących się zarówno w stanie naturalnym, jak i zmienionym przez człowieka, celem zachowania lub przywrócenia równowagi przyrodniczej niezbędnej dla egzystencji człowieka.

Ochrona środowiska powinna uwzględniać także wytwory pracy i kultury ludzkiej, np. ochronę zabytków przed wpływami zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego. Zagadnienie ochrony środowiska w skali światowej zostało postawione po raz pierwszy w raporcie sekretarza generalnego ONZ U. Thanta Człowiek i jego środowisko z 26 V 1969.

Raport zainicjował międzynarodowe konferencje poświęcone temu zagadnieniu. Pierwsza odbyła się w czerwcu 1972 w Sztokholmie, jej następstwem było powołanie agendy ONZ pod nazwą Program Narodów Zjednoczonych do spraw ochrony środowiska (United Nations Environment Programme - UNEP), której celem jest m.in. opracowanie wszechświatowego prawa ochrony środowiska.

Inne inicjatywy to: Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (Helsinki 1975), Konferencja Genewska (1979, 1984), Konferencja Monachijska (1984). Ich rezultatem było utworzenie tzw. klubu trzydziestu, grupy państw deklarujących zmniejszenie w swoich granicach emisji dwutlenku siarki do 1993-1995 o 30%. Rio de Janeiro, lipiec 1992 - plan działania do przełomu XX i XXI w., tzw. Agenda 21, określający sposoby powstrzymania degradacji środowiska i zrównoważonego rozwoju. Od czasu konferencji w Sztokholmie 5 czerwca obchodzony jest jako Międzynarodowy Dzień Ochrony Środowiska.

W Polsce na rzecz ochrony środowiska działają: Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska jako wyspecjalizowana agenda Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Państwowa Rada Ochrony Środowiska jako organ doradczy i opiniodawczy. http://wiem.onet.pl/wiem/008cd8.html

Ekologizm, zespół idei i działań politycznych oraz społecznych, których istotą jest przeciwdziałanie zagrożeniom, niszczeniu środowiska naturalnego człowieka, tendencja do życia w zgodzie z naturą, m.in. korzystania z nieskażonej żywności.

Od początku lat 70. XX w. kwestia ochrony środowiska stała się przedmiotem polityki organizacji międzynarodowych, takich jak ONZ, czy różnego typu organizacji regionalnych, np. Wspólnoty Europejskiej. Powstały partie polityczne (Zieloni) i organizacje pozarządowe typu Greenpeace włączające w swój program ekologię. Ocenia się, że w związku z dramatycznym wzrostem skali zagrożeń w tej dziedzinie i koniecznością tworzenia ładu ekologicznego opartego na zasadzie harmonijnego ekorozwoju ekologizm stanie się jedną z wiodących tendencji w XXI w.

Hasło opracowano na podstawie “Słownika Encyklopedycznego Edukacja Obywatelska” Wydawnictwa Europa. Autorzy: Roman Smolski, Marek Smolski, Elżbieta Helena Stadtmüller. ISBN 83-85336-31-1. Rok wydania 1999. http://wiem.onet.pl/wiem/0144f0.html

Katastrofa ekologiczna, ekologiczna klęska, drastyczne zmiany środowiska abiotycznego (abiotyczna sfera) i związanych z nim biocenoz na dużym obszarze, wywołane czynnikami naturalnymi - klęski żywiołowe (np. pożary, powodzie, susze, huragany, cyklony, wybuchy wulkanów, ale też lokalny masowy rozwój pasożytów, szkodników itp.) lub pod wpływem działalności człowieka - katastrofy antropogeniczne (antropopresja). http://wiem.onet.pl/wiem/00b319.html

Ruch Zielonych, Federacja Zielonych, organizacja powstała w 1988 w Polsce, stanowiąca sieć współpracy formalnych i nieformalnych grup ekologicznych, bez wyodrębnionych hierarchicznych struktur. Obecnie skupia ok. 40 grup z całej Polski i jest najszybciej rozwijającym się ruchem ekologicznym w kraju. Jest to ruch apolityczny, aspołeczny, współpracuje z innymi polskimi i zagranicznymi organizacjami ekologicznymi.

Podstawowymi celami organizacji są: oddziaływanie na świadomość społeczeństwa w sprawie stanu środowiska naturalnego, integracja ruchów działających na rzecz środowiska, propagowanie rozwoju turystyki proekologicznej, wpływanie na poprawę stanu środowiska naturalnego w Polsce, zapobieganie marnotrawstwu surowców naturalnych oraz niewłaściwemu zagospodarowaniu i utylizacji odpadów, popieranie badań naukowych zmierzających do poprawy stanu środowiska naturalnego oraz międzynarodowej współpracy na rzecz tej poprawy.

Federacja Zielonych jest finansowana przez szereg organizacji krajowych i międzynarodowych, m.in. przez organizację Greenpeace (to nieprawdziwe stwierdzenie - GREENPEACE nie istnieje w Polsce, ani nie wspiera żadnych działań finansowo, ze względu na istniejący polski lokalny ruch ekologiczny nie ma takiej potrzeby, natomiast GREENPEACE działa aktywnie np. na terenie Rosji, gdzie ruch ekologiczny jest słabo wykształcony). http://wiem.onet.pl/wiem/00cddd.html

Zielonych ruch, ogólna nazwa organizacji społecznych i politycznych działających na rzecz ochrony środowiska naturalnego przed zniszczeniem i nadmierną eksploatacją, postulujacych ograniczenie uprzemysłowienia i wytworzenie nowego modelu społeczeństwa, opartego na zasadzie harmonijnego współdziałania człowieka i przyrody.

Początki ruchu zielonych sięgają końca lat 60., kiedy to rozpoczęto badania naukowe nad stanem środowiska naturalnego przy jednoczesnym nasileniu krytyki cywilizacji konsumpcyjnej prowadzonej przez ruchy kontestacyjne. Pierwsza partia polityczna o rodowodzie ekologicznym powstała w 1973 w Wielkiej Brytanii.

Obecnie partie zielonych działają prawie w całej Europie, ukazując zagrożenia ekologiczne i kształtując poczucie odpowiedzialności jednostki za własne losy i rozwój cywilizacji. Dużą rolę w z.r. odgrywa Greenpeace - międzynarodowa, apolityczna organizacja ekologiczna, organizująca akcje informacyjne i protestacyjne. http://wiem.onet.pl/wiem/00bb7b.html

Ruch ekologiczny, rodzaj ruchu społecznego, który ma na celu przeciwdziałanie zagrożeniom ekologicznym, ochronę środowiska naturalnego człowieka.

Pierwsze grupy ruchu ekologicznego powstawały w latach 60. Jednak największy rozwój przypadł na 2. połowę lata 70. i 80. Jedną z najbardziej znanych organizacji o zasięgu międzynarodowym jest Greenpeace. Obok niej inne znane organizacje ekologiczne to Europa Nostra – Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń ds. Ochrony w Europie Dobytku Kulturalnego i Naturalnego, Światowy Fundusz na Rzecz Przyrody (WNF), specjalizujący się w ochronie dzikich terenów i zwierząt zagrożonych działaniem człowieka, Międzynarodowe Stowarzyszenie Ekologiczne (INTELCOL), koordynujące badania ekologów z ponad 100 państw.

Organizacją stanowiącą centrum informacyjne jest Environlink Network. http://wiem.onet.pl/wiem/01566e.html

Zagrożenia ekologiczne, eksperci wyróżniają w latach 90. cztery główne rodzaje zagrożenia ekologicznego o globalnym charakterze:

1. rozprzestrzenianie się substancji toksycznych nie dających się biologicznie rozłożyć – chemicznych lub radioaktywnych,

2. niszczenie lasów i zakwaszanie akwenów wodnych przez trucizny przemysłowe,

3. zanieczyszczenie górnych warstw atmosfery przez chlorofluorowęglowodory, które powodują uszkadzanie warstwy ozonu (dziura ozonowa) i na skutek tego wzrost przenikania szkodliwych promieni ultrafioletowych,

4. efekt cieplarniany.

5. Dziura ozonowa nad biegunem południowym

Poza tym istnieje stałe skażanie powietrza przez inne pierwiastki i związki chemiczne oraz zapylenie, a także katastrofalny przyrost ilości śmieci. Szczegółowe problemy to zagłada lasów tropikalnych i doprowadzanie do masowego, przyśpieszonego wymierania gatunków. http://wiem.onet.pl/wiem/014600.html

Zanieczyszczenia powietrza, wprowadzone do powietrza organizmy żywe lub substancje chemiczne, które albo nie są jego naturalnymi składnikami, albo - będąc nimi - występują w stężeniach przekraczających właściwy dla nich zakres.

Do najważniejszych zanieczyszczeń powietrza należą: pyły (popioły lotne, sadza, stałe związki organiczne, azbest, pestycydy), gazy (tlenki siarki, azotu i węgla, węglowodory, ozon, radon, fluor), zanieczyszczenia biologiczne (mikroorganizmy wraz z produktami ich metabolizmu oraz makroorganizmy, np. grzyby).

Dziura ozonowa nad biegunem południowym

Antropogennymi źródłami zanieczyszczenia powietrza są m.in.: chemiczna konwersja paliw, wydobycie i transport surowców, przemysł chemiczny, rafineryjny i metalurgiczny, cementownie, składowiska surowców i odpadów, motoryzacja.

Naturalne źródła zanieczyszczenia powietrza to: wybuchy wulkanów, erozja wietrzna skał, pył kosmiczny, niektóre procesy biologiczne, pożary lasów i stepów.

Zanieczyszczenia powietrza są wchłaniane przez ludzi głównie w trakcie oddychania. Przyczyniają się zatem do powstawania schorzeń układu oddechowego (astma, rozedma płuc, zapalenie oskrzeli), a także zaburzeń reprodukcji i alergii.

W środowisku kulturowym człowieka zanieczyszczenia powietrza powodują korozję metali i materiałów budowlanych. Wtórnie skażają wody i gleby. Działają niekorzystnie również na świat roślinny, zaburzając procesy fotosyntezy, transpiracji i oddychania. W skali globalnej mają wpływ na zmiany klimatyczne. http://wiem.onet.pl/wiem/004233.html

Ekokonwersja, zamiana długów jednego państwa wobec innego na inwestycje w ochronę środowiska poczynione na terenie państwa dłużnika. Ze względu na transgraniczny charakter skażeń środowiska naturalnego przynosi to korzyść również państwu, które pożyczyło pieniądze.

Ekokonwersja stanowi jeden z mechanizmów polityki harmonijnego ekorozwoju i budowania ładu ekologicznego. Polska korzysta z formuły ekokonwersji od 1993 na podstawie stosownych umów podpisanych z kilkoma państwami europejskimi i USA. http://wiem.onet.pl/wiem/015319.html

Koncepcja wzrostu zerowego, jedna z najbardziej radykalnych koncepcji rozwiązania problemu ochrony środowiska naturalnego, postulująca obniżenie tempa wzrostu gospodarczego do zera, w celu zahamowania tempa wyczerpywania się zasobów naturalnych, a zwłaszcza zmniejszenia jego zanieczyszczenia odpadami poprodukcyjnymi i pokonsumpcyjnymi.

Jej założeniem jest bezwzględna konkurencyjność jakości środowiska przyrodniczego i dobrobytu, będącego efektem działalności gospodarczej. Nie rozróżnia ona działalności gospodarczej wywołującej szkody w środowisku, a także tej, która ich nie powoduje. Koncepcja żąda ograniczenia każdej działalności gospodarczej, co nie stwarza bodźców do poszukiwania optymalnych rozwiązań. http://wiem.onet.pl/wiem/001ef0.html

Kwaśne deszcze, deszcze zawierające zaabsorbowane w kroplach wody dwutlenek siarki, tlenki azotu oraz ich produkty reakcji w atmosferze: rozcieńczone roztwory kwasów siarki, głównie kwasu siarkawego (siarkowego(IV) wg nowej nomenklatury) oraz najbardziej szkodliwego kwasu siarkowego (inaczej siarkowego(VI)) a także kwasu azotowego (inaczej azotowego(V)). Powstają nad obszarami, gdzie atmosfera jest zanieczyszczana długotrwałą emisją dwutlenku siarki i tlenków azotu (ze źródeł naturalnych, jak czynne wulkany, albo sztucznych, jak spaliny z dużych elektrowni i elektrociepłowni zasilanych zasiarczonym - tzn. zawierającym siarkę i jej związki - paliwem, zazwyczaj węglem kamiennym lub brunatnym).

Czasami opady (kwaśnego deszczu, a także kwaśnego śniegu) trafiają na obszary bardzo odległe od źródeł zanieczyszczeń atmosfery, dlatego przeciwdziałanie kwaśnym deszczom stanowi problem międzynarodowy. Kwaśne deszcze działają niszcząco na florę i faunę, są przyczyną wielu chorób układu oddechowego, znacznie przyspieszają korozję konstrukcji metalowych (np. elementów budynków, samochodów) oraz zabytków (np. nieodporność wielu gatunków kamieni budowlanych na kwaśne deszcze).

Zapobieganie polega na budowaniu instalacji wyłapujących tlenki siarki i azotu ze spalin emitowanych do atmosfery (odsiarczanie gazu) oraz rezygnacji z paliw o znacznym stopniu zasiarczenia. http://wiem.onet.pl/wiem/011312.html

Smog, zanieczyszczone powietrze zawierające duże stężenia pyłów i toksycznych gazów, których źródłem jest głównie motoryzacja i przemysł. Rozróżnia się dwa rodzaje smogu:

1) smog typu Los Angeles (smog fotochemiczny, utleniający), może wystąpić od lipca do października przy temperaturze 24÷35°C, powoduje ograniczenie widoczności do 0,8÷1,6 km (powietrze ma brązowawe zabarwienie). Głównymi zanieczyszczeniami są: tlenek węgla, tlenki azotu, węglowodory aromatyczne i nienasycone, ozon, pyły przemysłowe. Dla wytworzenia się smogu tego typu konieczne jest silne nasłonecznienie powietrza, natomiast ani dym, ani mgła nie mają większego znaczenia.

2) smog typu londyńskiego (kwaśny, "siarkawy"), może wystąpić w zimie przy temperaturze -3÷5°C, powoduje ograniczenie widoczności nawet do kilkudziesięciu m. Głównymi zanieczyszczeniami powietrza są: dwutlenek siarki, dwutlenek węgla, pyły. Smog powoduje duszność, łzawienie, zaburzenie pracy układu krążenia, podrażnienie skóry. Wywiera również silne działanie korozyjne na środowisko. http://wiem.onet.pl/wiem/012b2a.html

Dioksyny, TCDD, związki chemiczne zawierające w cząsteczce dwa pierścienie benzenowe połączone dwoma atomami tlenu. W chlorowanych dioksynach atomy wodoru w pierścieniach benzenowych podstawione są atomami chloru.

Dioksyny powstają jako produkty uboczne przy produkcji herbicydów oraz przy spalaniu śmieci w miejskich spalarniach. Dioksyny występują w środowisku w znikomo małych ilościach. Do najbardziej znanych dioksyn należy 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioksyna (TCDD), która była składnikiem defoliantu o nazwie Agent Orange stosowanego przez Amerykanów w Wietnamie.

TCDD jest jedną z najsilniej działających trucizn. Przeciętna dawka śmiertelna dla królika wynosi 115 µg/kg masy ciała. Ekspozycja na działanie dioksyn powoduje u człowieka wystąpienie trądziku chlorowego, zaburzenie procesów trawiennych, uszkodzenie niektórych systemów enzymatycznych, bóle mięśni i stawów, zaburzenia w układzie nerwowym.

Dioksyny podejrzewa się także o działanie karcinogenne (sarkoma tkanki łącznej) i teratogenne. Degradacja dioksyn w środowisku odbywa się dzięki światłu słonecznemu, które powoduje odszczepianie kolejnych atomów chloru z cząsteczek dioksyn i ich rozkład.

W warstwach gleby, gdzie nie dociera światło słoneczne, TCDD może przetrwać okres do 10 lat. Najpoważniejsze katastrofy związane z zatruciami dioksynami miały miejsce w Nitro (1949, USA) i Seveso (1976, Włochy). http://wiem.onet.pl/wiem/012448.html

Freony, pochodne chlorowcowe węglowodorów nasyconych, zawierające w cząsteczce jednocześnie atomy fluoru i chloru, niekiedy także bromu, np. dichlorodifluorometan CCl2F2 (F-12), dichlorotetrafluoroetan C2Cl2F4 (F-114). Niższe freony mają dużą prężność pary w niskich temperaturach i duże ciepło parowania, są bezwonne lub mają zapach eteru, pozbawione barwy, nietrujące i niepalne, nie powodują korozji metali, są łatwe do skroplenia, odznaczają się małym napięciem powierzchniowym i lepkością.

Niższe freony można otrzymać w reakcji tetrachlorometanu z fluorowodorem. Wyższe freony wykorzystywane są jako smary i oleje izolacyjne. Gazowe freony były szeroko stosowane w urządzeniach chłodniczych oraz jako propelenty w rozpylaczach kosmetycznych i gaśnicach.

Powstawanie dziury ozonowej

Dziura ozonowa nad biegunem południowym

Obecnie są wycofywane ze względu na niszczące działanie wywierane przez nie na warstwę ozonową (dziura ozonowa) w stratosferze, gdzie pod wpływem promieniowania UV o długościach fal w zakresie 190-220 nm freony ulegają fotolizie, prowadzącej do uwolnienia atomów chloru, które reagują dalej zgodnie ze schematem: Cl + O3 → ClO + O2. ClO + O → Cl +O2. Stężenie freonów w dolnej stratosferze dochodzi do 5 ppb i ma tendencję wzrostową. http://wiem.onet.pl/wiem/009262.html

Zamieranie lasu, uszkodzenia koron drzew leśnych, powodujące osłabienie ich żywotności, występujące na dużych obszarach, wywołane bezpośrednim oddziaływaniem zanieczyszczeń powietrza i pośrednio zmianami chemicznych właściwości gleby.

Pierwsze objawy zamierania lasu stwierdzono w XIX w. wokół ośrodków przemysłowych Anglii (Manchester, Liverpool). W pierwszych dziesięcioleciach XX w. zaobserwowano wymieranie jodły występującej na granicy zasięgu. Poważny kryzys ujawnił się 1971 w Rudawach na granicy niemiecko-czeskiej, gdzie na skutek zanieczyszczeń powietrza, głównie SO2, zniszczeniu uległ świerk na obszarze 100 000 ha. W latach 80. szeroko rozprzestrzenione zamieranie lasów nastąpiło we wszystkich krajach Europy i w Ameryce Północnej. 1992 drzewostan w Europie był uszkodzony w 24%, co oznacza 2-procentowy wzrost w porównaniu z 1991. Najbardziej zagrożone są lasy Bułgarii, Republiki Czeskiej, Niemiec i Polski.

Początkowo zamieranie lasu tłumaczono uszkodzeniem przez dym. 1852 rozpoznano zjawisko kwaśnych deszczów, 1911 wysunięto hipotezę zakwaszenia gleby kwasem siarkowym i w konsekwencji zwiększonego wymywania węglanu wapnia.

Obecnie przyjmuje się, że zamieranie lasu spowodowane jest synergicznym (synergizm) oddziaływaniem wielu czynników, z których najważniejsze to: toksyczny wpływ glinu na korzenie drzew, niedobór wapnia i magnezu, wzrost stężenia azotu w glebie oraz przedłużające się susze i późne przymrozki. Najbardziej wrażliwe na zanieczyszczenia powietrza i gleby są: jodła, świerk, buk i dąb. http://wiem.onet.pl/wiem/00ff56.html

Zapylenie atmosfery, jeden ze wskaźników zanieczyszczenia powietrza, określany jako zawartość cząstek pyłu w jednostce objętości powietrza.

Zapylenie atmosfery zależy od: wielkości emisji pyłów i ich rodzaju, rozmieszczenia źródeł emisji, przemian fizycznych i chemicznych pyłów w atmosferze, usuwania pyłów, np. przez opady atmosferyczne. Może mieć przyczyny zarówno naturalne, jak też spowodowane działalnością człowieka.

Największe zapylenie atmosfery występuje na obszarach gleb lessowych i na terenach silnie uprzemysłowionych (zwłaszcza w pobliżu cementowni). http://wiem.onet.pl/wiem/007757.html

Antropopresja, oddziaływanie człowieka na środowisko przyrodnicze i występujące w nim biocenozy. Obecna antropopresja ma znaczenie zdecydowanie negatywne. Oddziaływanie na glebę to przede wszystkim zmniejszanie jej powierzchni przez trwałą zabudowę mieszkalną, przemysłową, drogową itp. W wyniku działalności górniczej gleby ulegają przesuszeniu, zabagnieniu, zasoleniu i skażeniu. Do antropopresji w rolnictwie należą: stosowanie nadmiernych ilości agrochemikaliów, wielkogabarytowego ciężkiego sprzętu, nadmiernie ugniatającego glebę, niewłaściwe zabiegi agrotechniczne, wypalanie ściernisk, uprawy wzdłuż spadku stoku oraz niewłaściwe zmianowanie roślin w ramach kompleksów glebowo-uprawowych.

Ponadto glebom zagraża atmosfera, w którą wprowadzane są duże ilości zanieczyszczeń pochodzących ze spalania węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego oraz ze spalin motoryzacyjnych. Bardzo duże jest również oddziaływanie na wody powierzchniowe, czego dowodzi katastrofalny stan czystości rzek, jezior, a nawet mórz. Dla roślin szkodliwe są: nadmierna wycinka drzew, nie zrównoważona odpowiednimi zalesieniami, zbieranie grzybów i jagód, pożary i nieracjonalny wypas. Antropopresja to także zanieczyszczanie rzek, zakładanie składowisk odpadów oraz nieodpowiedzialnie organizowana turystyka i rekreacja. http://wiem.onet.pl/wiem/0104e7.html

Ład ekologiczny, porządek międzynarodowy tworzony przez system prawny, instytucjonalny, działania grup i jednostek w zakresie ochrony środowiska naturalnego. Wyraża kompleksowość działań na rzecz ochrony biosfery, a także takie posługiwanie się zasobami przyrody, materialnym i duchowym dorobkiem ludzkim oraz możliwościami człowieka i społeczeństw, by być systemem dającym jednostce i grupom szanse pełnego rozwoju.

Międzynarodowy ład ekologiczny nie może być zatem porządkiem niezmiennym, zakłada wewnętrzną dynamikę i ciągłą aktywność. Tworzenie międzynarodowego ładu ekologicznego jest zadaniem całej wspólnoty ludzkiej, uświadamia to przede wszystkim ponadnarodowy rodzaj zanieczyszczeń ekologicznych. http://wiem.onet.pl/wiem/015bb4.html

Światowe konferencje ekologiczne, spotkania polityków, działaczy organizacji ekologicznych służące analizie sytuacji w zakresie zagrożeń oraz ochrony środowiska, a także podjęciu decyzji, w tym formalnych umów mających na celu zapobieganie niebezpieczeństwom i rozwiązanie najistotniejszych problemów.

Pierwsza specjalna konferencja odbyła się w 1972 w Sztokholmie, uchwalona tam deklaracja nakreślała ogólny plan działań w zakresie ekologii, jej 26 zasad dało podstawy do tworzenia międzynarodowego prawa ochrony środowiska. Znaczący w sensie prawnym był szczyt w Rio de Janeiro (1992).

W 1995 w Berlinie odbyła się konferencja poświęcona wyłącznie zmianom klimatycznym, mająca na celu wprowadzenie prawa ograniczającego emisję szkodliwych gazów. Mimo postępującego procesu tworzenia aktów normatywnych w zakresie ochrony środowiska, ich wprowadzanie w życie postępuje bardzo powoli. W obliczu braku postępu ponownie zwołano konferencję 161 państww XII 1997 w Kioto.

Unia Europejska, biorąc za punkt odniesienia emisję gazów cieplarnianych w 1990, zobowiązała się obniżyć ją o 15% do 2010, Japonia, dotąd bardzo niechętna takim ustaleniom, zadeklarowała mniej o 5% do 2010. Stany Zjednoczone, jako największy w świecie producent dwutlenku węgla przyjęły, że poziom 1990 osiągną w 2012. USA powiązały jednak możność ratyfikacji takiego układu z podobną deklaracją wszystkich pozostałych krajów. Ponad 100 państw rozwijających się wystąpiło jako jednolita grupa. Takie było też stanowisko drugiego w świecie “truciciela” – Chin. Żądanie USA odrzuciły także Australia, Nowa Zelandia, Kanada.

W trakcie tej konferencji nawet nie wysłuchano opinii krajów AOSIS (Porozumienia Małych Wysp), które stoją przed perspektywą zniknięcia na skutek podwyższenia poziomu wód. Po tygodniu obrady konferencji były bliskie załamania, zgodzono się więc na zasadę dyferencjacji, czyli redukcji gazów, zależnej od stopnia możliwości każdego państwa. UE przyjęła, że będzie to 8%, Japonia 6%, USA 7%, w podobnych granicach też blisko 40 innych państw, z tym że sygnały płynące od administracji amerykańskiej już wskazują na realistyczny poziom – 3%.

Konferencje więc wykazują, jak trudno jest w skali całego świata skutecznie rozwiązać problemy ekologiczne. http://wiem.onet.pl/wiem/015308.html

Równowaga ekologiczna, równowaga środowiska, stan środowiska, w którym występuje taka zgodność w relacjach człowiek-środowisko, że intensywna działalność człowieka służąca do realizacji jego celów nie powoduje degradacji środowiska przyrodniczego i zaburzeń w jego funkcjonowaniu.

Warunkiem istnienia trwałej równowagi ekologicznej jest dopasowanie szybkości przemian antropogenicznych do tempa dostosowania się do nich środowiska. Długotrwałe zaburzenie równowagi ekologicznej może doprowadzić do stanu klęski ekologicznej, czyli stanu nieodwracalnej degradacji środowiska. http://wiem.onet.pl/wiem/008512.html

Racjonalne wykorzystanie zasobów, gospodarowanie zasobami naturalnymi w taki sposób, aby nie naruszyć równowagi naturalnej środowiska (równowaga ekologiczna), a zarazem zaspokoić zapotrzebowanie na nie. Postępowanie w przypadku każdego elementu środowiska czy rodzaju zasobów powinno być różne, uwzględniające ich specyfikę, np. odnawialność, wpływ na inne elementy, itp. http://wiem.onet.pl/wiem/010345.html

Zanieczyszczenia wód, wprowadzone do wód naturalnych organizmy żywe, zanieczyszczenia mechaniczne lub substancje chemiczne, które albo nie są ich naturalnymi składnikami, albo - będąc nimi - występują w stężeniach przekraczających właściwy dla nich zakres.

Zanieczyszczenia wód mają szkodliwy wpływ na zdrowie człowieka, powodują zmianę smaku, zapachu, barwy i pH wody oraz jej zmętnienie. Mogą występować w postaci rozpuszczonej lub tworzyć układ koloidalny albo zawiesinę.

Obieg pestycydów w przyrodzie

Najważniejsze czynniki zanieczyszczające to: azotany, chlorki, siarczany, fosforany, jony metali ciężkich, fenole, aminy aromatyczne, barwniki, pestycydy, detergenty, policykliczne węglowodory aromatyczne, polichloropochodne bifenylu, radioizotopy, bakterie Escherichia coli.

Antropogennymi źródłami zanieczyszczeń wód są: ścieki przemysłowe i komunalne (ścieki), nawozy sztuczne i środki ochrony roślin przenikające z terenów użytkowanych przez rolnictwo i leśnictwo, depozycja zanieczyszceń powietrza.

Usuwaniu zanieczyszczeń wód służy: zmiękczanie wody, jej napowietrzanie, chlorowanie, ozonowanie, koagulacja, odpędzanie gazów w wieżach desorpcyjnych, naświetlanie promieniowaniem ultrafioletowym, działanie ultradźwiękami oraz oczyszczanie biochemiczne. Często stosowanymi wskaźnikami jakości wód są biochemiczne zapotrzebowanie tlenu (BZT) i chemiczne zapotrzebowanie tlenu (ChZT). http://wiem.onet.pl/wiem/00fa90.html

Komponent środowiska, geokomponent, składowa część środowiska przyrodniczego, tradycyjnie wyróżnia się siedem komponentów środowiska: budowę geologiczną, rzeźbę powierzchni terenu (morfologię), klimat, stosunki wodne, gleby, szatę roślinną, świat zwierzęcy. Na terenach przekształconych przez człowieka jako dodatkowy komponent środowiska wyróżnia się użytkowanie ziemi. http://wiem.onet.pl/wiem/003496.html

Eutrofizacja, proces gromadzenia się materii organicznej (spływającej w ściekach komunalnych i przemysłowych) w jeziorach (lub ogólnie w środowisku) w tempie przekraczającym jej zasymilowanie. Eutrofizacja może być pochodzenia naturalnego lub antropogenicznego (antropopresja).

Obieg pestycydów w przyrodzie

Termin eutrofizacji najczęściej odnosi się do wód i jest związany ze zwiększeniem się zanieczyszczenia ściekami, pestycydami i nawozami sztucznymi, które są spłukiwane przez opady atmosferyczne. Nadmierne użyźnienie (zwiększenie dostępności składników mineralnych, zwłaszcza azotu i fosforu) powoduje wzrost produktywności glonów (tzw. zakwity) i wyczerpanie zasobów tlenu w jeziorze, co prowadzi np. do śnięcia ryb i przyspieszenia sukcesji ekologicznej.

W przypadku ubogich siedlisk leśnych (np. borów) eutrofizacja może spowodować zanik roślin oligotroficznych, np. borówki czernicy. http://wiem.onet.pl/wiem/010148.html

Monitoring środowiskowy, system ciągłych lub systematycznie powtarzanych pomiarów i obserwacji stanu wybranych cech i właściwości środowiska w oparciu o system stałych punktów pomiarowych przy użyciu aparatury kontrolno-pomiarowej lub, rzadziej, organizmów bioindykatorów (bioindykacja).

Monitoringiem objęte są: stan powietrza atmosferycznego, w tym hałasu i promieniowania niejonizującego, wód powierzchniowych, w tym Bałtyku, wód podziemnych, powierzchni ziemi, w tym gleb i odpadów, i przyrody ożywionej.

Celem monitoringu jest dostarczenie informacji o aktualnym stanie i tendencjach zmian środowiska pod wpływem zanieczyszczeń i in. antropogennych czynników oraz o przewidywanych skutkach użytkowania środowiska (antropopresja, antropogeniczne formy). http://wiem.onet.pl/wiem/00e6f3.html

Człowiek i biosfera, Man and Biosphere, MaB, interdyscyplinarny program badań struktury i funkcjonowania biosfery oraz zmian w niej zachodzących pod wpływem antropopresji, koordynowany przez ONZ. Jest on kontynuacją Międzynarodowego Programu Biologicznego (IBP), pierwszego międzynarodowego programu badań ekologicznych pod patronatem UNESCO, trwającego w latach 1964-1974. http://wiem.onet.pl/wiem/009b79.html

Ekosystem, biogeocenoza, system ekologiczny, wycinek biosfery, obejmujący wszystkie organizmy żyjące na danym obszarze (biocenoza) wraz z fizycznym środowiskiem, które powiązane są ze sobą procesami przepływu energii i obiegu materii.

Podstawowymi czynnikami biotycznymi, warunkującymi istnienie wymienionych procesów w ekosystemie są rośliny zielone - producenci, zwierzęta - konsumenci oraz grzyby i bakterie (a także niektóre zwierzęta) - destruenci. Grupy te tworzą strukturę troficzną, tzn. kolejność organizmów zjadających i zjadanych, w postaci łańcucha pokarmowego.

Grupa (poziom) producentów buduje ze związków nieorganicznych drogą fotosyntezy organiczne substancje pokarmowe, tzn. materię pierwotną, która zjadana przez konsumentów zostaje przekształcona w materię wtórną.

Konsumenci dzielą się na trzy grupy: konsumentów pierwszego rzędu (konsumentów pierwotnych lub fitofagów, tzn. roślinożerców), konsumentów drugiego rzędu (konsumentów wtórnych, zoofagów, tzn. drapieżców) i konsumentów trzeciego rzędu (nie zjadanych przez innych drapieżców).

Destruenci są "wąskim gardłem" ekosystemu - przekształcają substancję nieorganiczną w organiczną (sole mineralne, mineralizacja), co prowadzi do zamknięcia obiegu materii. Uszkodzenie tego poziomu troficznego (np. wskutek antropopresji) prowadzi do zalegania nie rozłożonej materii organicznej i unieruchomienia pierwiastków mineralnych, co prowadzi do "głodu" roślin. http://wiem.onet.pl/wiem/006046.html

Ekstynkcja gatunku, wymarcie gatunku (globalne lub w skali lokalnej) spowodowane działaniem czynników naturalnych lub wpływem działalności człowieka (antropopresja). Najczęstszymi przyczynami współczesnej ekstyncji gatunków jest niszczenie lub fragmentacja ich siedlisk.

Regionem świata o największym tempie ekstynkcji są lasy deszczowe Amazonii. Przed pojawieniem się człowieka występowała jedna ekstyncja na 1000 lat, po jego pojawieniu się (ok. 50 tys. lat temu) tempo tego zjawiska wzrosło dramatycznie: udokumentowana liczba antropogenicznych ekstynkcji gatunków między 1600 i 1900 wynosi 75. Po 1960 oceniana jest na 1000 gatunków rocznie.

Jeśli dynamika tego zjawiska nie ulegnie zmianie, przewiduje się, że liczba rocznych ekstyncji pod koniec wieku może wzrosnąć do 40 tys. Wymarcie jednego gatunku rośliny pociąga za sobą ekstynkcję ok. 15 gatunków zwierząt, powiązanych wzajemnie siecią relacji biocenotycznych (biocenoza). http://wiem.onet.pl/wiem/00a690.html

Chemizacja rolnictwa, metoda intensyfikacji produkcji rolnej, gł. roślinnej, przez zwiększenie zużycia chemikaliów rolniczych (tzw. agrochemikaliów). Środki te, obok skutków oczekiwanych, w postaci efektów produkcyjnych, wywołują również skutki negatywne. Ich działanie uboczne polega m.in. na zaleganiu przez określony czas w glebie oraz na oddziaływaniu na procesy biochemiczne mikroorganizmów glebowych, co prowadzi do załamania rówowagi biologicznej środowiska glebowego oraz do pogorszenia warunków fizycznych i chemicznych gleby.

Wskutek nadmiernego stosowania agrochemikaliów i nieuwzględniania przyrodniczych zasad płodozmianu w wielu krajach doszło do tzw. zmęczenia gleb, które stało się problemem gospodarczym, zagrażającym w istotny sposób perspektywicznym planom zaopatrzenia ludności tych krajów w żywność.

Ekologiczne skutki chemizacji gleby wykraczają daleko poza jej środowisko. Przemieszczanie się środków chemicznych z gleby do innych ekosystemów powoduje eutrofizację wód, zanieczyszczenie powietrza i przenoszenie skażeń na duże odległości oraz kumulację substancji chemicznych w roślinach, czego wynikiem jest skażenie wszystkich ogniw łańcucha pokarmowego. http://wiem.onet.pl/wiem/0133ca.html

Biologizacja rolnictwa, operowanie w rolnictwie głównie biologicznymi czynnikami plonotwórczymi, takimi jak komposty, obornik, biopreparaty, racjonalne płodozmiany, fitomelioracje, wysokoplenne odmiany odporne na agrofagi, retencja azotu biol. z roślin motylkowatych, w celu wyprodukowania zdrowszej żywności oraz dla ochrony środowiska. http://wiem.onet.pl/wiem/015384.html

Stabilność środowiska, równowaga biologiczna, stan ekosystemu, w którym nie zachodzą szybkie zmiany w składzie gatunkowym, gdyż poszczególne jego elementy są ściśle do siebie dopasowane.

Stabilność środowiska jest tym trwalsza, im bogatszy jest skład gatunkowy danego ekosystemu. Zjawisko to jest powszechne w przyrodzie, a jego zaburzenia - nie licząc kataklizmów i klęsk żywiołowych - powoduje wyłącznie człowiek swoją działalnością gospodarczą. http://wiem.onet.pl/wiem/005d09.html

Bioindykacja, określanie zmian w środowisku za pomocą wskaźników biologicznych (bioindykatorów). Bioindykacja jest jedną z podstawowych metod w monitoringu biologicznym. Wykorzystywane są w niej specyficzne reakcje na działanie czynników ograniczających na poziomie komórkowym, reakcje fizjologiczne i biochemiczne komórek, wrażliwość gatunków wskaźnikowych roślin i zwierząt, wrażliwość populacji i biocenozy. Badania bioindykacyjne mają charakter kompleksowy, gdyż ocena zmian zachodzących w środowisku dokonywana jest na podstawie równoczesnych reakcji szeregu zastosowanych bioindykatorów oraz wspomagana przez inne metody oceny stanu środowiska. http://wiem.onet.pl/wiem/008d16.html

Pojemność środowiska, zdolność środowiska naturalnego do ponoszenia obciążeń związanych z działalnością człowieka.

Najczęściej oznacza maksymalną ilość danego rodzaju zanieczyszczeń (np. ścieków), jaką można wprowadzić do ekosystemu (np. rzeki) bez zachwiania jego naturalnej równowagi (równowaga ekologiczna), czyli tyle, ile system zdoła usunąć w procesach samooczyszczania.

Ekosystemy przeciążone tracą stopniowo zdolność do regeneracji i ulegają degradacji. http://wiem.onet.pl/wiem/012153.html

Antropogeniczne formy, ukształtowanie powierzchni Ziemi, powstałe na skutek zakłócenia równowagi w naturze przez działalność (budującą lub niszczącą) człowieka. Wyróżnia się formy antropogeniczne wklęsłe - m.in.: kamieniołomy, kanały, glinianki, i formy antropogeniczne wypukłe - hałdy, nasypy kolejowe, wały przeciwpowodziowe. W Polsce najwięcej form antropogenicznych występuje na Górnym Śląsku. http://wiem.onet.pl/wiem/00d3e1.html

Środowisko, ogół elementów przyrodniczych ożywionych (świat zwierzęcy i roślinny) i nieożywionych (w szczególności powierzchnia Ziemi łącznie z wodą, glebą, kopalinami i powietrzem), a także krajobraz, naturalny bądź też użytkowany i zmieniany przez człowieka.

W węższym znaczeniu zespół czynników abiotycznych i biotycznych, w którym żyje dany organizm (nisza ekologiczna, siedlisko). Wzajemność oddziaływania na siebie środowiska i żywego organizmu stwarza tzw. warunki środowiskowe. Dane srodowisko (np. wodne, lądowe) może wpływać hamująco lub stymulująco na rozwój określonych gatunków. http://wiem.onet.pl/wiem/003bc7.html

Obszar ekologicznego zagrożenia, terytorium, na którym wskutek intensywnej działalności gospodarczej człowieka nastąpiła degradacja komponentów środowiska przyrodniczego, doprowadzająca do naruszenia stanu równowagi ekologicznej. Degradacja ta jest wynikiem wielokrotnego i długotrwałego przekraczania dopuszczalnych dawek zanieczyszczenia wód powierzchniowych i powietrza.

Obszary zagrożenia ekologicznego wyodrębniane są na podstawie kryterium: gęstości zaludnienia, stopnia uprzemysłowienia i wielkości zatrudnienia w przemyśle, zużycia wody, ilości odprowadzanych ścieków, wielkości emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych, struktury użytkowania gruntów, powierzchni gruntów zdegradowanych, a także wielkości produkcji odpadów przemysłowych.

W Polsce za obszary zagrożenia ekologicznego oficjalnie uznano 27 okręgów: bełchatowski, bydgosko-toruński, chełmski, częstochowski, gdański, górnośląski, inowrocławski, jeleniogórski, kielecko-chęciński (Białe Zagłębie), koniński, krakowski, legnicko-głogowski, łódzki, myszkowsko-zawierciański, opolski, płocki, poznański, puławski, rybnicki, szczeciński, tarnobrzeski, tarnowski, tomaszowski, turoszowski, wałbrzyski, włocławski, wrocławski. Zajmują one powierzchnię 35 208 km2, którą zamieszkuje łącznie ok. 13,5 mln mieszkańców (1994). http://wiem.onet.pl/wiem/00b03c.html

Ekologiczne czynniki, czynniki abiotyczne i biotyczne (np. konkurencja biologiczna, konkurencja międzygatunkowa i konkurencja wewnątrzgatunkowa) środowiska wpływające na rozmieszczenie organizmów w biocenozach lub ogólnie na kuli ziemskiej, rozpatrywane jako czynniki ograniczające ich rozwój.

Wśród czynników abiotycznych wyróżnia się trzy klasy:

1) klimatyczne (temperatura i wilgotność powietrza, wiatr, itp.),

2) fizjograficzne lub orograficzne (właściwości powierzchni Ziemi),

3) edaficzne czynniki (właściwości gleby).

Często ścisłe rozgraniczenie czynników ekologicznych nie jest możliwe ze względu na różnorodne związki zachodzące pomiędzy nimi, np. urzeźbienie wpływa na klimat lokalny (mezoklimat) i glebę, także organizmy modyfikują właściwości gleb.

Niekiedy brak jednego czynnika ekologicznego może być zastępowany przez inny, łatwo dostępny, np. nawożenie azotem łąk, kompensuje częściowo niedobór wody. http://wiem.onet.pl/wiem/011f79.html

Zasoby środowiska, czynniki środowiska, rekwizyty środowiska, elementy środowiska niezbędne do życia organizmów i warunkujące ich możliwości życiowe.

Są to: czynniki abiotyczne, czynniki biotyczne, pokarm i miejsce życia (czynniki ekologiczne, nisza ekologiczna). http://wiem.onet.pl/wiem/00ff6b.html

Abiotyczne czynniki, czynniki środowiska nieożywionego, np. promieniowanie słoneczne, atmosfera i jej skład, powierzchnia litosfery z jej rzeźbą i składnikami (np. glebą), hydrosfera.

Czynniki abiotyczne mają wpływ na rozmieszczenie organizmów zarówno w skali globu (biomy), jak i w poszczególnych biocenozach. Człowiek, zanieczyszczając środowisko naturalne (powietrze, glebę, wodę), zmienia czynniki abiotyczne na danym obszarze, przez co wpływa na skład jego flory i fauny. http://wiem.onet.pl/wiem/00264e.html

Biotyczne czynniki, czynniki środowiska regulujące rozmieszczenie i liczebność populacji roślin i zwierząt, powstające w wyniku oddziaływania jednych organizmów na drugie poprzez: symbiozę, pasożytnictwo, drapieżnictwo, kooperację, konkurencję biologiczną wewnątrzgatunkową i międzygatunkową, oddziaływania troficzne (sieć troficzna, łańcuch pokarmowy), życie społeczne (społeczne owady), zachowania socjalne (terytorializm), allelopatię, czynniki chorobotwórcze i in. Do czynników biotycznych zalicza się również działalność człowieka. http://wiem.onet.pl/wiem/01047b.html

Kompensacja czynników środowiskowych, zastępowanie jednego czynnika ekologicznego, w przypadku jego niedoboru, innym, np. potas i azot zwiększa odporność roślin na suszę (kompensacja niedoboru wody).

W ogólnym znaczeniu zmniejszanie przez organizmy niekorzystnych wpływów czynników ograniczających (np. temperatury, światła, wody) poprzez aklimatyzację lub tworzenie ekotypów. http://wiem.onet.pl/wiem/001507.html

Ochrona przyrody, działania zmierzające do zapewnienia trwałości i odnawialności, a także właściwego użytkowania ożywionych i nieożywionych składników przyrody: populacji i biocenoz wraz z ich siedliskiem, jak również całych krajobrazów poprzez tworzenie parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu, pomników przyrody, stanowisk dokumentacyjnych, użytków ekologicznych i zespołów przyrodniczo-krajobrazowych.

W przeciwieństwie do tradycyjnej, biernej ochrony przyrody, obecnie rozwijane są idee czynnej ochrony przyrody, polegającej na ochronie nie tylko układów ekologicznych (populacji, biocenoz, krajobrazów), lecz także procesów (często pochodzenia antropogenicznego), które doprowadziły do ich powstania.

Obiektem czynnej ochrony przyrody powinny być np.: murawy kserotermiczne (kserotermiczne rośliny) zbiorowiska roślinne półnaturalne, dla których zachowania potrzebna jest trwała ingerencja człowieka (koszenie, wypas bydła, itp.

Ochronę przyrody w Polsce datuje się od czasów Bolesława Chrobrego (ograniczenie połowu bobrów). W 1347 Kazimierz Wielki, a w 1420 i 1423 Władysław Jagiełło wydali zarządzenia zakazujące wycinania cisów, starych dębów itp.

Pionierami nowoczesnej ochrony przyrody w Polsce byli M. Siła-Nowicki, M. Raciborski, J.G. Pawlikowski, których dzieło kontynuowali A. Wodziczko i M. Siedlecki. Wybitnymi organizatorami ochrony przyrody byli W. Goetel, a przede wszystkim W. Szafer. Współpracę międzynarodową na polu ochrony przyrody koordynuje Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów).

W Polsce Państwowa Rada Ochrony Przyrody ma charakter doradczy i opiniodawczy. Organem administrującym i koordynującym działania ochrony przyrody w Polsce jest minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa.

Zwierzęta objęte ochroną gatunkową w Polsce

Rośliny objęte ścisłą ochroną gatunkową w Polsce

Rośliny objęte częściową ochroną gatunkową w Polsce

http://wiem.onet.pl/wiem/00e015.html

Ochrona środowiska, działania lub zaniechanie zmierzające do ochrony elementów przyrodniczych: wód, powietrza i gleby, a także krajobrazu, znajdujących się zarówno w stanie naturalnym, jak i zmienionym przez człowieka, celem zachowania lub przywrócenia równowagi przyrodniczej niezbędnej dla egzystencji człowieka.

Ochrona środowiska powinna uwzględniać także wytwory pracy i kultury ludzkiej, np. ochronę zabytków przed wpływami zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego. Zagadnienie ochrony środowiska w skali światowej zostało postawione po raz pierwszy w raporcie sekretarza generalnego ONZ U. Thanta Człowiek i jego środowisko z 26 V 1969.

Raport zainicjował międzynarodowe konferencje poświęcone temu zagadnieniu. Pierwsza odbyła się w czerwcu 1972 w Sztokholmie, jej następstwem było powołanie agendy ONZ pod nazwą Program Narodów Zjednoczonych do spraw ochrony środowiska (United Nations Environment Programme - UNEP), której celem jest m.in. opracowanie wszechświatowego prawa ochrony środowiska.

Inne inicjatywy to: Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (Helsinki 1975), Konferencja Genewska (1979, 1984), Konferencja Monachijska (1984). Ich rezultatem było utworzenie tzw. klubu trzydziestu, grupy państw deklarujących zmniejszenie w swoich granicach emisji dwutlenku siarki do 1993-1995 o 30%. Rio de Janeiro, lipiec 1992 - plan działania do przełomu XX i XXI w., tzw. Agenda 21, określający sposoby powstrzymania degradacji środowiska i zrównoważonego rozwoju. Od czasu konferencji w Sztokholmie 5 czerwca obchodzony jest jako Międzynarodowy Dzień Ochrony Środowiska.

W Polsce na rzecz ochrony środowiska działają: Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska jako wyspecjalizowana agenda Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Państwowa Rada Ochrony Środowiska jako organ doradczy i opiniodawczy. http://wiem.onet

WSTĘP, RYS HISTORYCZNY, PODSTAWOWE INFORMACJE, PROPONOWANE ROZWIĄZANIA, STAN ISTNIEJĄCY, ZAGROŻENIA (według www.zieloni.w.pl):

Zagadnienia ochrony i dewastacji środowiska, dostępności zasobów środowiska oraz jakości życia są nierozerwalnie związane z losami człowieka i rozwojem cywilizacji.

Począwszy od początków dziejów ludzkości warunki klimatyczne, dostępność pożywienia, schronienia miały decydujący wpływ jakość, długość życia człowieka.

Zrozumienie mechanizmów i zależności w otaczającym nas świecie stanowiło podstawę sukcesu gatunkowego człowieka, jako organizmu zdolnego do przystosowania i kształtowania środowiska w sposób zapewniający człowiekowi bezpieczeństwo, odpowiednią ilość pożywienia, warunki do snu, zdrowszego i dłuższego życia itp.

Początkowo człowiek był uzależniony od otaczających go warunków, i zagrożony przez np. dzikie, drapieżne zwierzęta, surowy klimat, brak schronienia.

Stopniowo wykorzystując m.in. umiejętność posługiwania się narzędziami, rozwijając kulturę i cywilizację myśliwską, zbieraczą, rolną, przechodząc od koczowniczego trybu życia do osiadłego, rozwijając metody upraw i cywilizację, budując domy, osady, tworząc cywilizacje w dużym stopniu uniezależnił się od zewnętrznych zagrożeń środowiska.

W pewnym momencie cywilizacja zaczęła zagrażać wręcz zasobom środowiska, rabunkowe wykorzystanie zasobów spowodowało zagrożenia bezpowrotnej utraty środowiskowej i przyrodniczej planety, zaś głównym zagrożeniem człowieka stały sie nie np. katastrofy naturalne jak powodzie, wybuchy wulkanów, lecz cywilizacja - epidemie chorób spowodowane m.in. niewłaściwym trybem i warunkami życia (np. brudem, pasożytami), wojny a stopniowo poprzez rozwój cywilizacji przemysłowej także niekorzystne aspekty początkowych stadiów rozwoju niedoskonałej techniki jak zanieczyszczenia powietrza, wód, odpady, smog, wypadki, katastrofy. Coraz większe zagrożenia wynikały także z czynników społecznych i niewłaściwej, złej organizacji życia: przeludnienia, bezrobocia, głodu, niesprawiedliwego podziału dóbr i rozwarstwienia społecznego powodującego przestępczość, niepokoje społeczne...

W związku z nawarstwiającym się kryzysem cywilizacji w XX wieku, w który, skomasowały się takie zjawiska jak negatywne aspekty rozwoju przemysłu, przeludnienie, zubożenie i kryzysy gospodarcze powodujące najbardziej krwawe wojny i konflikty zbrojne, systemy totalitarne, zagrożenie konfliktem nuklearnym oraz na niespotykaną wcześniej skalę zagrożenia zatrucia żywności (poprzez np. nawozy sztuczne, środki owadobójcze np. osławione DDT, które zamiast wzrostu plonów i "ochrony roślin" spowodowały zatrucie żywności, skażenie gleb, wód, inwazję uodpornionych na nie "szkodników"), kryzys energetyczny i paliwowy (połączony ze smogiem uniemożliwiającym życie w miastach), pustynnienie i stepowienie, zagrożenie wyginięcia w krótkim okresie czasu blisko 80% znanych gatunków zwierząt i roślin deficyt wody pitnej (wycinanie lasów, monokultury, spadek poziomu wód gruntowych o średnio około 5 m w ciągu okresu około ostatnich 50 lat) zagrożenia awariami, katastrofami (rozwój przemysłu chemicznego), katastrofy tankowców, awarie elektrowni jądrowych, tzw. "efekt cieplarniany", "dziura ozonowa", niekorzystne zmiany klimatyczne powodujące niespotykane susze i powodzie, huragany, epidemie chorób cywilizacyjnych... Obecnie dodatkowymi zjawiskami jest m.in. globalizacja (z korzystnymi i niekorzystnymi aspektami), przenoszenie tzw. "brudnych technologii" z krajów bogatszych do krajów biedniejszych, oraz szereg zjawisk jak brak poszanowania praw człowieka, obywatelskich, jednostki, korupcja, nadużywanie władzy, bezczynność i tolerancja dla łamania i dewaluacja prawa, brak kontroli społecznej i nadużycia, uzyskiwanie nieuczciwych przychodów przez przerzucanie kosztów ochrony zdrowia, środowiska przez np. firmy, koncerny na społeczeństwo (np. unieszkodliwiania odpadów, zniszczenia terenów, likwidację skutków awarii, wypadków, zagrożeń, zaniedbań), wprowadzanie w błąd konsumentów, sprzedaż towarów i usług stanowiących zagrożenie dla zdrowia, życia i środowiska...

Coraz większe znaczenie w rozwiązywaniu problemów społecznych spełniać zaczynają zwykli obywatele i ruchy, organizacje społeczne, bowiem dotychczasowy sposób organizacji społecznej, rządy, instytucje, firmy, (w tym także instytucje tzw. zaufania społecznego jak np. media, sądy, partie, związki zawodowe) okazują się bezradne lub same są źródłem problemów, stwarzając zagrożenia, popełniając nadużycia Ponieważ to obywatelom zależy najbardziej na tym, w jakich warunkach żyją i jak wygląda ich otoczenie, poprzez swoja pracę, decyzje moga wpływać na kształt otaczającego świata, i to obywatele ponoszą bezpośrednie skutki i konsekwencje decyzji ich dotyczących, nikt nie może wyręczyć ich z obowiązku kontroli, zaangażowania społecznego, którego brak (charakterystyczny dla np. systemów totalitarnych, demokracji przedstawicielskiej) zawsze kończy sie w ostateczności degradacją warunków życia. JEST TO TZW. MODEL SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO zakładający wolność jednostki ograniczoną prawem do wolności innych ludzi i ponoszeniem odpowiedzialności za skutki podejmowanych działań: społecznych gospodarczych itp.

Dotychczasowe systemy polityczne, gospodarcze, społeczne, religijne, filozoficzne i etyczne oraz nauka i stan wiedzy nie dawały odpowiedzi na wyjście z kryzysu.

Kapitalistyczne dążenie do zysku, jak i totalitarne przedsięwzięcia (np. zawracanie rzek) powodowały pogorszenie warunków życia ludzi...

Dramatyczna sytuacja, świat stojący na krawędzi zagłady oraz szereg protestów społecznych wywołały potrzebę zmian, których symbolem był m.in. ruch "GREENPEACE" domagający sie zaniechania wyścigu zbrojeń, niszczenia środowiska i pogarszania się jakości warunków życia, gwarancji pokoju, bezpieczeństwa, zdrowia i zaspokojenia podstawowych potrzeb każdego mieszkańca naszej planety w harmonii z przyrodą, poznania środowiska i harmonijnego opartego na wiedzy współistnienia, przeznaczenia wydatków militarnych na likwidację głodu, analfabetyzmu, biedy, profilaktykę i ochronę zdrowia, pomoc krajom najbiedniejszym zniszczonym m.in. poprzez systemy kolonialne, likwidację reżimów i dyktatur, demokratyzację, rozwój praw człowieka i jednostki, zniesienie upośledzenia i prześladowania grup społecznych i ludzi z powodu rasy, wyznania, płci itp.

Oficjalnym symbolem nowej ery rozwoju cywilizacji był tzw. "SZCZYT ZIEMI" w Rio de Janeiro (w 1992 r.) - spotkanie przedstawicieli większości państw oraz liderów społecznych, na którym opisano widoczne objawy kryzysu, i ustalono kierunki zmian które mogą spowodować poprawę sytuacji.

Jednym z najważniejszych osiągnięć było stworzenie definicji tzw. "ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO" -(tzw. " EKOROZWOJU"):

ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY" -(tzw. " EKOROZWÓJ") rozwój gospodarczy i cywilizacyjny powinien być trwały i bezpieczny dla ludzi i środowiska, zapewniać właściwy poziom jakości życia, nie eksploatując w sposób rabunkowy i wyniszczający zasobów środowiska, aby nie doprowadzić do klęski upadku cywilizacji. Opracowano szereg tzw. "Wskaźników ekorozwoju" które określają, że o poziomie rozwoju cywilizacyjnego i społecznego danego terytorium i grupy ludzi nie decyduje wyłącznie przestarzałe wskaźniki ekonomiczne jak np. dochód PKB, czy ilość posiadanych zasobów (np. węgla, ropy) lub produkcji (np. stali) lecz np. długość życia, umieralność nowonarodzonych, porównanie wydatków np. militarnych na ochronę zdrowia, edukację, zaspokojenie podstawowych potrzeb społecznych (dostępność mieszkań, wiedzy, wskaźniki przestępczości)...Mimo wszystko kraje rozwinięte oraz społeczeństwa zamożne i wykształcone mają większe szanse na rozwój gospodarczy który nie doprowadzi do katastrofy ekologicznej, niż kraje ubogie, zmagające się z przeludnieniem, epidemiami, wojnami, rabunkową gospodarką powodującą pustynnienie (np. przez wycinanie lasów, masową hodowle zwierząt, przestarzały przemysł, brak standardów, bezpieczeństwa, zdrowia).

W 10 lat po tzw. "SZCZYCIE ZIEMI" w Rio de Janeiro odbyło się spotkanie "SZCZYT ZIEMI" w Johannesburgu (w 2002 r.) tzw. 'RIO + 1O - 10 LAT PO RIO". Spotkanie miało na celu ocenę stanu obecnego, porównanie zmian i realizacji zadań ustalonych na "SZCZYCIE ZIEMI" w Rio de Janeiro (w 1992 r.) i ustalenie kolejnych działań na następny okres czasu.

Oceniając Szczyt Ziemi można powiedzieć, że (według www.ine-isd.org.pl):

Nie udało się:

osiągnąć konkretnych porozumień i ustalić docelowych wielkości oraz dat dla wielu spraw dotyczących zrównoważonego rozwoju np. w zakresie rozwoju energetyki odnawialnej;

dokonać istotnego przełomu w kwestii niezrównoważonej produkcji i konsumpcji;

wprowadzić zasad, jakim powinien kierować się odpowiedzialny biznes (przeciwdziałanie degradacji środowiska, przeciwdziałanie manipulowaniu walutami, zyskiem i rynkiem, przeciwdziałanie degradacji pracowników i społeczności lokalnych);

ograniczyć dominacji krajów rozwiniętych w handlu;

ograniczyć subsydiów w rolnictwie, (Przykładowo kraje bogate wspierają swoich rolników subsydiami w wysokości 350 mld $ rocznie oraz tworzą bariery celne, stawiając rolników z krajów rozwijających się na przegranej pozycji);

wypracować istotnych mechanizmów ochrony przyrody a zwłaszcza różnorodności biologicznej;

uzyskać potwierdzenia przeznaczania 0,7% PKB rocznie przez kraje bogate na pomoc dla krajów biednych;

Uzyskano:

potwierdzenie i rozszerzenie działań dotyczących znacznego ograniczenia liczby ludzi żyjących poniżej 1 USD dziennie, nie mających dostępu do wody pitnej i ubikacji;

potwierdzenie przez Rosję i Kanadę chęci jak najszybszego ratyfikowania Protokołu z Kioto co umożliwiłoby wykorzystanie zapisanych w nim mechanizmów sprzyjających ograniczaniu emisji gazów szklarniowych;

zgłoszenie przez klika bogatych krajów dodatkowych programów finansowych;

uznanie, że partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) jest obiecującym sposobem przyciągnięcia kapitału prywatnego do krajów najbiedniejszych;

Zaskakującym było:

Wspólne oświadczenie Greenpeace i Światowej Rady Biznesu ds. Zrównoważonego Rozwoju (pierwsze tej rangi wspólne oświadczenie organizacji ekologicznej i biznesu) nawołujące do podejmowania bardziej zdecydowanych działań zwłaszcza na rzecz ochrony klimatu globalnego.

Na pewno Szczyt w Johannesburgu można uznać za straconą szansę na bardziej zdecydowane wdrażanie ustaleń przyjęty na Konferencji w Rio. Pytanie jest czy będzie druga szansa czy też już nie?

Lista zadań z Johannesburga -

Zmniejszenie do 2015 r. o połowę liczby osób egzystujących za dolara lub mniej dziennie. Obecnie jest to przeszło miliard ludzi, 22% ludzkości.

Zmniejszenie o połowę do 2015 r. liczby ludzi, którzy nie mają dostępu do czystej wody (obecnie 1,2 mld) i zmniejszenie do roku 2015 też o połowę liczby ludności świata bez dostępu do urządzeń sanitarnych. Obecnie bez kanalizacji i ubikacji musi obywać się 40% mieszkańców Ziemi, czyli 2,4 mld. Program zaopatrzenia w czystą wodę miałby kosztować 180 mld $.

Zapewnienie do 2015 r. wszystkim dzieciom możliwości pełnego wykształcenia podstawowego, zmniejszenie - też do 2015 r. - o dwie trzecie wskaźnika umieralności dzieci w wieku do pięciu lat;

Dostęp do opieki zdrowotnej powinien być zgodny z podstawowymi prawami człowieka, jak też wartościami religijnymi i kulturowymi. Jest to kompromisowe ujęcie drażliwej kwestii antykoncepcji, aborcji i obrzezania kobiet, praktykowanego w niektórych krajach Afryki i Bliskiego Wschodu.

Zgodzono się zapewnić, aby do 2010 r. osłabło tempo wymierania rzadkich odmian fauny i flory.

Osiągnięto porozumienie w sprawie ochrony wybranych regionów mórz i oceanów, aby do 2015 r. odnowić zasoby rybne, które ucierpiały wskutek nadmiernego połowu pewnych gatunków, a które są ważnym źródłem pożywienia zwłaszcza w biednych krajach.

Postanowiono podjąć starania o ułatwienie dostępu do tanich i odnawialnych źródeł energii (wiatr, słońce), ale wobec oporu USA, Japonii i krajów naftowych nie przyjęto żadnego wskaźnika wzrostu udziału tych źródeł w globalnym bilansie energetycznym świata. Kraje te nie dopuściły do przyjęcia propozycji Unii Europejskiej, aby za jeden z celów zrównoważonego rozwoju uznać zwiększenie do 2010 roku o dwa punkty procentowe, do 15%, udziału odnawialnych źródeł energii w ogólnym bilansie energetycznym świata. Jednocześnie przewiduje się wspieranie “czystych” technologii produkujących energię w oparciu o paliwa kopalne, budowę dużych hydroelektrowni czy wykorzystanie energetyki jądrowej.

Uzgodniono, że do 2020 r. związki chemiczne będzie się wytwarzać i stosować w taki sposób, aby jak najbardziej zmniejszyć ich szkodliwe oddziaływanie na ludzi i środowisko naturalne.

Uznano, że globalizacja ma dobre i złe strony: stwarza wielkie możliwości wzrostu gospodarki światowej i poprawy stopy życiowej, ale stawia kraje biedne w obliczu trudnych wyzwań, którym trzeba zaradzić.

Usunięto z projektu dokumentu słowa, które zdawały się przyznawać zasadom Światowej Organizacji Handlu (WTO) pierwszeństwo przed staraniami o powiązanie handlu i rozwoju z ochroną środowiska. Uważa się to za sukces obrońców środowiska, którzy obawiali się, że reguły WTO mogą utrudnić realizację protokołu z Kioto o ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych.

Uznano, że partnerstwo publiczno-prywatne jest to obiecujący sposób przyciągnięcia kapitału prywatnego do krajów najbiedniejszych. W przedsięwzięciach typu PPP prywatni inwestorzy włączają się w realizację długoterminowych inwestycji publicznych prowadzonych przez samorządy lokalne, organizacje obywatelskie czy rządy, a także uczestniczą w świadczeniu publicznych usług. Partnerzy dzielą się odpowiedzialnością, kosztami i zyskami.

Uznaje, że dobre rządzenie zarówno w poszczególnych krajach, jak i w skali międzynarodowej, jest istotnym warunkiem zapewnienia zrównoważonego rozwoju. Kraje bogate chciały tu uzależnić pomoc od tego, czy poszczególne rządy walczą z korupcją i przestrzegają zasad demokratycznych.

Zgodzono się utworzyć fundusz solidarności, który wspierałby walkę z ubóstwem, największym wyzwaniem globalnym stojącym dziś przez światem. Podkreślono jednak, że wpłaty na fundusz będą dobrowolne.

Kolejny raz wezwano kraje bogate, aby przeznaczyły na pomoc rozwojową dla krajów biednych 0,7% swego produktu krajowego brutto. Apele takie uchwala się od 1970 r. Na razie 0,7% PKB daje tylko pięć krajów (Dania, Holandia, Luksemburg, Norwegia i Szwecja). USA przeznaczają 0,1% PKB i obiecują zwiększyć ten wskaźnik w ciągu kilku lat do 0,14% PKB. Średni odsetek pomocy wynosi obecnie 0,22% PKB, czyli 67 dolarów rocznie na głowę mieszkańca bogatej części świata. Niektórzy uważają, że środki te nie mają charakteru pomocy, ale zadość uczynienia za krzywdzące działania poszczególnych krajów bogatych jak i wynikające z porozumień międzynarodowych. Przykładowo kraje bogate wspierają swoich rolników subsydiami w wysokości 350 mld $ rocznie oraz tworzą bariery celne, stawiając rolników z krajów rozwijających się na przegranej pozycji.

Potwierdzono zasadę, że chronić środowisko trzeba nawet wtedy, gdy dowody potencjalnego zagrożenia dla ekosystemu naszej planety nie są jednoznaczne.

Potwierdzono, że wprawdzie wszystkie państwa mają obowiązek dokładać starań o uratowanie środowiska naturalnego Ziemi, ale kraje bogate powinny łożyć na ten cel więcej niż kraje biedne.

DANE O ŚWIECIE (WEDŁUG INFORMACJI MEDIALNYCH)

900 MILIONÓW LUDZI NA CAŁYM ŚWIECIE CIERPI Z GŁODU

24 KRAJE MAJĄ TRUDNOŚCI Z WYŻYWIENIEM LUDZI

6 MILIONÓW DZIECI PONIŻEJ 5 LAT UMIERA Z GŁODU

W KAŻDEJ MINUCIE UMIERA Z GŁODU 76 OSÓB

PROPONOWANE ZADANIA DLA POLSKI (według www.zieloni.w.pl):

Pora zapobiec recesji i bezrobociu charakterystycznemu dla np obszarów, które związane były\ wyłącznie z np. Przemysłem, który stał się przestarzały i nieefektywny np. Kopalń, hutnictwa - kiedy zabrakło zapotrzebowania na obecnie przestarzałe produkty zabrakło też niestety możliwości alternatywnej pracy, innego zajęcia i uzyskania dochodu mieszkańców oraz co gorsza zniszczony przez przemysł region klęski ekologicznej z zagrożeniami zdrowia ludzi bez możliwości poprawy stanu środowiska (kopalnie, huty kiedyś przynoszące "zyski" dzisiaj są bankrutami nie będącymi w stanie zapewnić np. Emerytur i pokrycia kosztów leczenia swoim byłym pracownikom, nie wspominając o kosztach np. Rekultywacji zniszczonych przez siebie terenów, do czego sa zobowiązane...).

PROPONOWANE ZADANIA DLA POLSKI:

1. ZMIANY W PRZEPISACH OCHRONY ŚRODOWISKA W KIERUNKU ODEJŚCIA OD TEORETYCZNIE REPRESYJNEGO STOSUNKU (KARY, GRZYWNY, OPŁATY ZA KORZYSTANIE EMISJE - ZAŚ PRAKTYCZNIE NIESTOSOWANEGO I NIESKUTECZNEGO - UNIKANIE WNOSZENIA OPŁAT, UMORZENIA, NISKA ŚCIĄGALNOŚĆ, SŁABA KONTROLA I NIEUSTALENIE SPRAWCÓW) DO SYSTEMU ZACHĘT EKONOMICZNYCH (ZWOLNIENIA Z PODATKU DOCHODOWEGO, VAT, OD NIERUCHOMOŚCI (NP. OKRESOWE NP. ROK 2 LATA ETC.) W ZAMIAN ZA STOSOWANIE, PRODUKCJĘ PALIW ODNAWIALNYCH, TWORZYW I PRODUKTÓW PODLEGAJĄCYCH RECYKLINGOWI, MODERNIZACJĘ, TERMOMODERNIZACJĘ, UPRAWY LEŚNE, UPRAWY EKOLOGICZNE, STOSOWANIE BIOMASY, NAPĘDU GAZOWEGO W SAMOCHODACH, 0 % STAWKA PODATKU VAT NA BIOPALIWA, ŻYWNOŚĆ EKOLOGICZNĄ (PRZEZ OKRES NP 1-5 LAT)...

2. WZMOCNIENIE POZYCJI POZARZĄDOWYCH ORGANIZACJI EKOLOGICZNYCH POPRZEZ ZMIANĘ SYSTEMU ICH FINANSOWANIA - MOŻLIWOŚĆ PRZEZNACZENIA 1-5 % KWOTY PODATKU (NP. DOCHODOWEGO) NA RZECZ POZARZĄDOWYCH ORGANIZACJI EKOLOGICZNYCH, MOŻLIWOŚĆ WYSTĘPOWANIA W SĄDACH PRZEZ POZARZĄDOWE ORGANIZACJE EKOLOGICZNE BEZ PRZYMUSU ADWOKACKIEGO LUB Z REPREZENTACJA Z ADWOKATEM Z URZĘDU (OBNIŻENIE KOSZTÓW) I ZASĄDZANIA NA ICH RZECZ ODSZKODOWAŃ W PRZYPADKACH NP. NIEPRZESTRZEGANIA NORM HAŁASU, UDOWODNIENIA SPOWODOWANIA SZKÓD NA RZECZ ZDROWIA, PRZYZNANIA KWOTY ZADOŚĆUCZYNIENIA I PRZYWRÓCENIA ŚRODOWISKA DO POŻĄDANEGO STANU.

3. REFORMA FUNDUSZY OCHRONY ŚRODOWISKA - ODEJŚCIE OD DOFINANSOWANIA INWESTYCJI NA RZECZ POPRAWY PRAWODAWSTWA, BADAŃ, WDROŻEŃ INNOWACJI I REALIZACJI PILOTAŻOWYCH PROJEKTÓW NP. ENERGETYKI ODNAWIALNEJ , RECYKLINGU (MARNOTRAWIENIE ŚRODKÓW, NIEPRAWIDŁOWOŚCI PRZY PRZETARGACH, ZBYT WYSOKI POZIOM CEN PRZY NISKIEJ JAKOŚCI USŁUG, PRZESTARZAŁE TECHNOLOGIE) NA RZECZ WOLNEGO RYNKU I SWOBODNEGO WYBORU FIRM I TECHNOLOGII (O ILE SPEŁNIAJĄ OKREŚLONE STANDARDY ŚRODOWISKOWE) I WLICZANIA NP. KOSZTÓW OCZYSZCZALNI, UTYLIZACJI ODPADÓW W KOSZTY DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ PODMIOTÓW I OSÓB FIZYCZNYCH (TAK JAK PRĄD, MIESIĘCZNA RATA ZA PRZYDOMOWĄ OCZYSZCZALNIĘ ŚCIEKÓW ZAKUPIONĄ NA KREDYT O WARTOŚCI NP. 3000-5000 PLN NA OKRES 5-10 LAT WYNIESIE OD 25-80 PLN NA NP. 3-6 OSOBOWĄ RODZINĘ (NP. 8-25 PLN NA OSOBĘ)-PO CO DOPŁATY FUNDUSZU ? (TA SAMA OCZYSZCZALNIA W PROCEDURZE PRZETARGOWEJ ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO NIE BĘDZIE KOSZTOWAĆ 3000 - 4000 PLN ALE PEWNIE 5000-10000 PLN).

4. WPARCIE ENERGETYKI ODNAWIALNEJ I PRODUKCJI BIOPALIW (NP. ZWOLNIENIE Z VAT-U)

5. WPARCIE PRODUKCJI ŻYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ I ROLNICTWA, SADOWNICTWA EKOLOGICZNEGO (NP. ZWOLNIENIE Z VAT-U, CŁA OCHRONNE, ZAPEWNIENIE MOŻLIWOŚCI EKSPORTU ŻYWNOŚCI DO KRAJÓW UE I NA WSCHÓD)

6. TRANSPORT - TRANZYT TOWARÓW PRZEZ POLSKĘ TIRAMI PRZY POMOCY PLATFORM KOLEJOWYCH.

7. TURYSTYKA - PROMOCJA TURYSTYKI MAŁO INTENSYWNEJ, ZBLIŻONEJ DO AGROTURYSTYKI, TURYSTYKI AKTYWNEJ TAKŻE W OPARCIU O DUŻE OBIEKTY HOTELOWE W WYBRANYCH REGIONACH (NP. TATRY, WYBRZEŻE, MAZURY) DLA OSÓB Z KRAJÓW UE.

8. POMOC GOSPODARCZA I WSPARCIE DEMOKRATYZACJI DLA KRAJÓW SĄSIADUJĄCYCH NA WSCHODZIE (BIAŁORUŚ, UKRAINA)

ZMIANY O CHARAKTERZE SOCJOLOGICZNO - DEMOKRATYCZNO - DEMOGRAFICZNIYM:

9. REFORMA SADOWNICTWA - USPRAWNIENIE, UŁATWIENIE PROCEDUR, PRAWO ZROZUMIAŁE DLA KAŻDEGO, CHRONIĄCE INTERESY OBYWATELA, PRAWA JEDNOSTKI NIE INSTYTUCJI (UKRÓCENIE NADUŻYĆ SAMORZĄDÓW, FIRM I OSÓB PRYWATNYCH)

10. POPRAWA BEZPIECZEŃSTWA PUBLICZNEGO (MNIEJ PIENIĘDZY NA VOLKSWAGENY JAKO RADIOWOZY, WYSTARCZĄ LUBLINY A RACZEJ ZMIANA USPRAWNIENIE, UŁATWIENIE PROCEDUR, PRAWO ZROZUMIAŁE DLA KAŻDEGO, CHRONIĄCE INTERESY OBYWATELA, PRAWA JEDNOSTKI NIE INSTYTUCJI

11. ŚWIECKA EDUKACJA SEKSUALNA DZIECI I MŁODZIEŻY, PLANOWANIE RODZINY

12. WSPARCIE WYDATKÓW NA ZDROWIE, EDUKACJĘ, ROZWÓJ INTERNETU (ZWOLNIENIA Z PODATKU VAT).

13. RESTRUKTURYZACJA MONOPOLU USŁUG TELEKOMUNIKACYJNYCH (SPADEK CEN USŁUG, POPRAWA JAKOŚCI) - ZMNIEJSZENIE KONIECZNOŚCI NP. PODRÓŻOWANIA)

14. RESTRUKTURYZACJA MONOPOLU POLSKICH KOLEI PAŃSTWOWYCH (SPADEK CEN USŁUG, POPRAWA JAKOŚCI)

15. REFORMA SYSTEMU EDUKACJI, W TYM SZKOLNICTWA WYŻSZEGO

STAN OBECNY , ZAGROŻENIA - WEDŁUG 'RATUJMY ZIEMIĘ" www.ekologia.gemapro.vip.alpha.pl

Zanieczyszczenia wód

Woda jest tak samo ważna dla utrzymania życia jak tlen i pożywienie. Bez wody umiera każde żywe stworzenie - roślina, zwierzę, człowiek. Cała woda, także woda z kranu, pochodzi z obiegu hydrologicznego: z oceanów, jezior i rzek, z pól i lasów, z których stale wznosi się w postaci pary i powoduje powstawanie chmur. Tworzenie się chmur prowadzi do opadów deszczu, gradu i śniegu.

Obecnie jednak woda jest zanieczyszczona. Na drodze ku ziemi pochłania dwutlenek węgla, amoniak i inne gazy, wymywa cząstki brudu i zanieczyszczenia chemiczne z atmosfery i przenosi je do ziemi. Wody morskie zanieczyszczone są przede wszystkim przez wycieki ropy, mycie statków i awarie zbiorników oraz próby nuklearne.

Główne źródła zanieczyszczenia rzek to: ścieki miejskie, przemysłowe i pochodzenia rolniczego. Rolnicy stosują coraz więcej nawozów azotowych, wskutek czego wody odpływające z silosów mogą mieć zabójcze właściwości.

Zanieczyszczenia przedostające się do wody z powietrza i gleby zamieniają się w kwas azotowy i woda staje się kwaśna. Niszczone są w ten sposób znajdujące się w niej mikroorganizmy. Kwaśne opady oddziałują na glebę, dla której jeszcze gorsze jest topnienie kwaśnego śniegu. Poza tym wodę zanieczyszczają rozpuszczalniki przemysłowe, środki owadobójcze, pestycydy i zanieczyszczenia nieorganiczne, głównie zaś: chlorki, azbest, rtęć, wapno, arsen, bar, metale ciężkie i azotan.

W wodach znajdują się również zanieczyszczenia radioaktywne (stront-90, pluton, rad) i zanieczyszczenia biologiczne (bakterie, wirusy, grzyby, pasożyty). Tymczasem woda to jedyny środek niezbędny do życia. Wszelkie zanieczyszczenia wód powodują najpierw choroby, a następnie śmierć organizmów żywych. W zanieczyszczonych oceanach giną rośliny i zwierzęta. Zanieczyszczone wody powodują choroby roślin lądowych. Związki szkodliwe zmagazynowane w roślinach dostają się do organizmów zwierząt i ludzi.

A jak to się odbija na człowieku? On także cierpi na tym, gdy jeziora i rzeki, niegdyś kipiące życiem, umierają z powodu zakwaszenia. Co więcej naukowcy norwescy na podstawie badań doszli do wniosku, że wskutek wzrostu kwasowości zarówno woda z jezior, jak i z gleby rozpuszcza aluminium. Stwarza to poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia, zauważono bowiem wyraźny związek pomiędzy wyższą umieralnością a zwiększeniem zawartości aluminium w wodzie. Nieustający niepokój budzi też możliwość istnienia zależności między aluminium a chorobą Alzheimera i innymi dolegliwościami podeszłego wieku.

Jeżeli ludzkość nie powstrzyma zanieczyszczenia wód, to zniszczy florę i faunę Ziemi, a w konsekwencji również życie.

Czy przeobrażamy pogodę?

Kaprysy pogody

Susze:

wystąpiły w Polsce w latach 1982, 1992, 1993, 1994 i 2000. W niektórych regionach (np. na północy kraju) deszczu pada stale za mało. Obniża się tam poziom wód gruntowych, więc łąki i pastwiska zamieniają się w step

Powodzie: dotykają południowe i zachodnie rejony Polski. Ta z lipca 1997r była największą w naszej historii i najtragiczniejszą w skutkach.

Huragany i tornada:

Największe występują w USA i Ameryce Środkowej. Wichura szalejąca w grudniu 1999r nad Paryżem wyrwała z korzeniai setki drzew. W Polsce trąby powietrzne powstają czasem na południu kraju. Są nieporównywalnie mniejsze niż np. amerykańskie, ale również zrywają dachy, unoszą w powietrze ludzi, samochody.

Śnieżyca pod palmami

W marcu 1998r Egipt, Izrael i Liban nawiedziła wyjątkowo gwałtowna burza piaskowa z Sahary. Nie byłoby to może tak niezwykłe, gdyby nie fakt, że następnego dnia górzyste części Izraela i Jordanii pokrył śnieg. Padał nieprzerwalnie przez 8 godzin. Samochody i zwierzęta tkwiły w zaspach śnieżnych pod palmami.

Klimat na kuli ziemskiej charakteryzuje się w przybliżeniu równoleżnikowym układem stref klimatycznych.

Długotrwałe susze, gwałtowne powodzie, tragiczne w skutkach huragany - mieszkańców Ziemi coraz częściej nękają anomalie pogodowe. Nie omijają również Polski. Główny objaw zmian klimatycznych to globalne ocieplenie. W ciągu ostatnich 100 lat średnia temperatura na Ziemi wzrosła. W Polsce cieplejsze są głównie zimy. (NARASTAJĄCE UPAŁY POGARSZAJĄ JAKOŚĆ ŻYCIA SZCZEGÓLNIE W MIASTACH - zmiany klimatu na cieplejszy ZAMIAST "POMARAŃCZY I BANANÓW" grozi Polsce susza, stepowienie - www.zieloni.w.pl)

Zdawać by się mogło, że wzrost temperatury o kilka stopni nie może być groźny w skutkach. Jednak naukowcy tu właśnie upatrują przyczyn nasilenia się anomalii pogodowych. Przypominając, że wielkie zlodowacenie, które skończyło się 18 tysięcy lat temu, spowodowane było ochłodzenie klimatu jedynie o 3 stopni C..

Dlaczego zrobiło się cieplej ? Jedna z teorii wini za to tzw. efekt cieplarniany. Gdy wielkie zakłady przemysłowe emitują ogromne ilości dwutlenku węgla, freonu, metanu i pary wodnej, atmosfera staje się tak gęsta, że ciepło nie może się przez nią "wydostać". Temperatura na Ziemi rośnie wtedy niczym w szklarni. Wydawałoby się, iż kilka stopni więcej to nic groźnego - jednak w skali światowej nawet drobna zmiana termiczna może mieć katastrofalne następstwa.

Oto prognozy wielu uczonych na nadchodzące stulecie:

Skrajności klimatyczne w różnych częściach świata W niektórych częściach świata wydłużą się okresy suszy, a w innych zwiększą opady deszczu (powodując np. powodzie - www.zieloni.w.pl). Mogą się nasilić burze, powodzie oraz niszczycielskie huragany. Już dziś miliony ludzi ginie wskutek powodzi i klęsk głodu, ale ocieplenie klimatu znacznie pomnożyłoby liczbę ofiar.

Zwiększone zagrożenie zdrowia

Wzrost temperatury może bardzo zwiększyć liczbę zachorowań i zgonów. Według Światowej Organizacji Zdrowia globalne ocieplenie przypuszczalnie spowoduje też powiększenie się obszarów występowania owadów przenoszących choroby tropikalne, takie jak malaria czy denga. Ponadto wskutek zachwiania równowagi w opadach deszczu i śniegu maleć będą zasoby wody pitnej, co prawdopodobnie wywoła nasilenie się chorób pasożytniczych i innych przenoszonych przez wodę i pokarm.

Niebezpieczeństwo dla naturalnych siedlisk

Ocieplenie klimatu i zmiany w rozmieszczeniu opadów to zagrożenie dla lasów i terenów podmokłych, których zadaniem jest oczyszczanie powietrza i wody. Pożary lasów stałyby się częstsze i bardziej niszczycielskie.

Podnoszenie się poziomu mórz

(podczas gdy ewolucja przebiega w kierunku zmniejsza powierzchni oceanów na rzecz lądów - www.zieloni.w.pl)

Mieszkańców niżej położonych wybrzeży trzeba będzie przesiedlić, chyba że zostaną zrealizowane kosztowne projekty ratowania tych terenów przed zalaniem. Niektóre wyspy mogą zupełnie zniknąć pod wodą. Przepowiadając wystąpienie efektu cieplarnianego, klimatolodzy opierają się na symulacjach tworzonych na najsprawniejszych i najszybszych komputerach. Ale o ziemskim klimacie stanowi zespół czynników powiązanych ze sobą w niezwykle skomplikowany sposób - należą do nich ruch Ziemi, atmosfera, oceany, pokrywy lodowe, ukształtowanie powierzchni oraz nasłonecznienie. Gdy w grę wchodzi tak wiele czynników o tak ogromnych zasięgu oddziaływania, żaden komputer nie zdoła dokładnie przewidzieć, co będzie za 50 czy 100 lat.

Za mało dwutlenku węgla - ochłodzenie klimatu

Za dużo - topnienie lodowców (zmiany pogody będą bardziej gwałtowne, przy zwiększającym sie niedoborze wody słodkiej - zdatnej do picia i suszach na lądzie wzrastać może ilośc wody słonej i zalanie terenów niżej położonych - www.zieloni.w.pl)

Jeżeli można ufać ziemskim stacjom meteorologicznym, to rzeczywiście zrobiło się gorąco. Uważa się, że przyczyną tego stanu jest spalanie paliw kopalnych, wskutek czego każdego roku powstaje 1,8 miliarda ton dwutlenku węgla.

Ponieważ tak wiele dyskutuje się o tym, jakie rozmiary przybierze zjawisko globalnego ocieplenia, a nawet wysuwa się wątpliwości, czy taki proces w ogóle zachodzi, nic więc dziwnego, że panują najrozmaitsze opinie co do środków zaradczych. Od lat organizacje obrońców środowiska nawołują do korzystania z energii wytwarzanej w sposób nie powodujący zanieczyszczenie. Chodzi między innymi o spożytkowanie energii słonecznej, energii wiatru i rzek oraz podziemnych źródeł pary wodnej i gorącej wody.

Rzecznicy ochrony przyrody wywierają również nacisk na rządzących, aby wydawali ustawy mające ograniczyć emisję gazów cieplarnianych. Ci reagują sporządzaniem rozmaitych dokumentów. Na przykład podczas Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro w Brazylii przedstawiciele ok 150 krajów podpisali traktat wyrażających ich wolę zmniejszenia emisji ciepłochłonnych gazów, zwłaszcza dwutlenku węgla. Tak więc ugrupowania obrońców środowiska podnoszą alarm i wzywają do natychmiastowych działań, tymczasem potężny przemysł - między innymi samochodowy, naftowy, węglowy - wykorzystuje swoje ogromne środki finansowe i wpływy, by odwrócić uwagę od groźby globalnego ocieplenia i wyolbrzymić ekonomiczne skutki rezygnacji z paliw kopalnych.

Dyskusje trwają. Ale jeśli ludzie zmieniający klimat nic nie czynią, żeby temu zaradzić, lecz poprzestają jedynie na dyskusjach, to powiedzenie, że wszyscy tylko rozmawiają o pogodzie, ale nikt z nią nic nie robi, nabiera nowego, złowieszczego znaczenia.

Ginący świat dzikich zwierząt

Noe wprowadził do arki po parze spośród wszystkich żyjących wówczas zwierząt. Dzięki temu przetrwały potop i mogły ponownie zasiedlić Ziemię. Dzisiaj znowu stajemy przed problemem ratowania wielu gatunków, aby zachować różnorodność naszej planety.

Niszczenie środowiska naturalnego i polowania to główne przyczyny gwałtownego zmniejszania się populacji wielu gatunków zwierząt na wszystkich szerokościach geograficznych.

zobacz statystyki:

kliknij na zdjęcie, żeby zobaczyć najbardziej zagrożone gatunki zwierząt!:

Trochę historii

Ostatnie 600 milionów lat historii życia na Ziemi da się przedstawić jako niemal nieustający proces wzrostu zróżnicowania gatunkowego, przerywany z rzadko dramatycznymi wydarzeniami wielkich wymierań. (najbardziej prawdopodobna teoria wyginięcia dinozaurów zakłada, że dinozaury zniszczyły swoją bazę pokarmową - rośliny i zmieniły tak warunki środowiska, (atmosferę, klimat, temperaturę) że skazały się na zagładę. Bliższe współczesności przykłady klęski ekologicznej to np. zniszczenie roślinności i gleby na skalistych terenach starożytnej Grecji przez hodowle kóz, pustynnienie Afryki przez wypas bydła i stepowienie terenów po wycięciu lasów tropikalnych np. Puszczy Amazońskiej ze względu na rabunkowa gospodarkę niszcząca glebę i powodującą susze - - www.zieloni.w.pl). Wielkie wymierania to stosunkowo krótkie okresy intensywnego ginięcia gatunków. W ciągu ostatnich 570 milionów lat, odkąd pojawiły się zwierzęta z twardym szkieletem - pozostawiające więcej dowodów o swoim istnieniu - wydarzyło się około piętnastu wielkich wymierań. Pięć z nich dotknęło aż połowę gatunków zamieszkujących wówczas naszą planetę, a dwa największe zupełnie przetrzebiły ekosystemy wodne i lądowe.

Pierwsze z owych dwóch największych wymierań nastąpiło 245 milionów lat temu i zmiotło z powierzchni Ziemi ponad 90 procent gatunków zwierząt lądowych i morskich, kończąc okres historii ewolucji, nazywany przez geologów erą paleozoiczną. Druga zagłada wydarzyła się 65 milionów lat temu, kiedy to biosfera - już nadwyrężona szybkimi zmianami klimatu i poziomu morza - została ostatecznie zdewastowana przez co najmniej dwa jednoczesne superpotężne uderzenia komet: w Amerykę Południową i Amerykę Środkową. Gwałtowność tych kolizji zakończyła erę mezozoiczną. Po zagładzie mezozoicznego świata Ziemię zasiedliła nowa fauna - ssaki.

Obecnie realizuje się podobny scenariusz: widoczne są na skalę globalną zmiany klimatu i poziomu morza, a niszczącą siłą , która oddziałuje również potężnie jak spadająca planetoida, stał się człowiek.

Dlaczego wymierają tysiące zwierząt?

Nikt nie wątpi, że działalność człowieka powodowała wymieranie gatunków zarówno w odległej, jak i niedalekiej przeszłości. jednak przez ostatnie 400 lat tempo tego procesu nienaturalnie szybko wzrosło. Zostało to spowodowane głównie gwałtownym przyrostem ludzkiej populacji, której maksimum liczebności przewiduje się na koniec XXI wieku. Jeżeli wysiłki na rzecz powstrzymania tempa przyrostu naturalnego ludzkości powiodą się, to liczba ludności osiągnie poziom 10-11 miliardów, jeśli nie - wzrośnie do 15 miliardów. Z liczb tych wynika jeden wniosek: w najbliższym stuleciu cała rzesza głodnych ludzi szukać będzie dostępu do kurczących się zasobów pokarmowych świata. Oznacza to nadejście ciężkich czasów dla rezerwatów przyrody, parków narodowych i innych środowisk chronionych - ich zasoby staną się zbyt łakomym kąskiem dla kłusowników, bezrolnych chłopów i wszystkich zgłodniałych. Utrzymanie integralności lasów i rezerwatów przyrody - największej nadziei na powstrzymanie wznoszącej się fali wymierania gatunków - może okazać się najpoważniejszym wyzwaniem XXI wieku.

Zobacz: Kategorie zagrożeń gatunków

Kto ponosi winę za ten kryzys?

Przyczyn rosnącego tempa zanikania gatunków naukowcy dopatrują się w międzynarodowym handlu zwierzętami, łowieniu ryb przy użyciu takli, a także niszczeniu odpowiednich siedlisk. Poza tym w dziewiczych puszczach buduje się wciąż nowe drogi do transportu drewna i w rezultacie "ludzie mają coraz łatwiejszy dostęp do dzikich zwierząt, które w przeszłości żyły na niedostępnych terenach. Potem je zabijają i jedzą. Jeśli czynią to intensywnie, dane gatunki wymierają". Specjaliści ostrzegają, że ta sytuacja zagraża także człowiekowi.

"Wyniszczając gatunki, ingerujemy w systemy podtrzymujące nasze życie. Ziemia nie ocaleje, jeśli jej różnorodność biologiczną ograniczymy do ogrodów zoologicznych" powiedział David Brackett, przewodniczący Komisji do spraw Przetrwania Gatunków działającej z ramienia IUCN.

Zobacz: Dzieje zaniku tura i Historię wyginięcia tarpana

Niszczenie środowiska naturalnego to bez wątpienia główna przyczyna wymierania gatunków. Dynamiczny przyrost ludności świata zmusza do zagospodarowania coraz to nowych terenów, które wcześniej dawały schronienie dzikim zwierzętom.

Przykładem jest los deszczowych lasów tropikalnych. Lasy tropikalne gromadzą przynajmniej połowę, a według niektórych uczonych do 90 procent wszystkich gatunków roślin i zwierząt zamieszkujących Ziemię. Wyrąb lasów i zmieniające się metody uprawy ziemi sprawiają, że dżungle Afryki Zachodniej ogałacane są ze wspaniałych drzewostanów. Wskutek wylesiania Półwyspu Indyjskiego zmienił się klimat: na pewnych obszarach zmniejszyły się opady deszczu, a inne nawiedzane są powodziami.

Zobacz: Zasady, których powinna przestrzegać ludzkość

Gdy człowiek wycina drzewa w celu przygotowania gruntu pod uprawę, wówczas rośliny, ssaki, ptaki, gady i owady wymierają. Profesor Edward Wilson z Uniwersytetu Harvarda ocenia, że rocznie ginie jeden procent lasów tropikalnych, co w końcu doprowadzi do zagłady tysięcy gatunków. Istnieje obawa, iż wiele z nich wygaśnie jeszcze przed nadaniem im nazw naukowych.

Na podstawie obliczeń dokonanych przez Stuarta Pimma z Uniwersytetu Stanu Tennessee czasopismo National Geographic podało, że:

"11 procent ptaków, czyli 1100 gatunków z ogólnej liczby 10 000 występujących na całej ziemi, znajduje się na krawędzi zagłady. Jest mało prawdopodobne, by większość spośród tych 1100 gatunków żyła długo po końcu XXI wieku".(...) " Grupa poważnych botaników stwierdziła niedawno, że co ósmej roślinie grozi wyginięcie. I dotyczy to nie tylko gatunków na wyspach bądź w lasach deszczowych albo wyłącznie ptaków czy imponujących ssaków" (..) " Zagrożone jest wszystko i wszędzie.(..)" Wymieranie gatunków na całym świecie przybrało rozmiary epidemii.

Niestety, chciwość często niweczy szczere wysiłki na rzecz zachowania bogactw natury.

Ochrona przyrody

ZOO

Parki Narodowe

Rezerwaty Przyrody

Inne sposoby

Współpraca Międzynarodowa

Zasady, których powinna przestrzegać ludzkość

Zachowanie możliwie jak największej liczby gatunków roślin i zwierząt w ich naturalnym środowisku to kolejna sprawa, którą trzeba się dziś zająć. W książce The Diversity of Life (Różnorodność form życia) biolog Edward O. Wilson, postawił pytanie dotyczące ochrony gatunków, po czym udzielił na nie odpowiedzi:

"Co się stanie, jeśli pewne gatunki wyginą, jeśli z Ziemi zniknie ich aż połowa? Pozwolę sobie wyliczyć skutki. Nauka straci nowe źródła informacji. Zniszczeniu ulegną olbrzymie bogactwa przyrody. Nigdy nie zostaną odkryte pewne rodzaje leków, roślin uprawnych, preparatów farmaceutycznych, drewna, włókien, celulozy, roślin użyźniających glebę, substytutów ropy naftowej, a także innych przydatnych nam produktów. W niektórych kręgach panuje zwyczaj lekceważenia tego, co niewielkie i mało znane, drobnych owadów i chwastów, a zapomina się przy tym, że właśnie nie znana ćma z Ameryki Łacińskiej uratowała australijskie pastwiska od porośnięcia kaktusami, że lekarstwo na ziarnicę złośliwą i białaczkę limfocytową u dzieci otrzymano z barwnika różowego, że kobiety chore na raka jajników lub raka sutka nie tracą nadziej dzięki korze cisa krótkolistnego, że podczas operacji używa się do rozpuszczenia zakrzepów pewnego składnika śliny pijawek i tak dalej. Lista ta już jest imponująco długa, choć tak mało uwagi poświęcano dotychczas temu zagadnieniu.. Łatwo też przeoczyć usługi, jakie ekosystemy wyświadczają ludzkości. Wzbogacają glebę i wytwarzają powietrze, którym oddychamy. Gdyby nie ich działanie, nasze życie stałoby się udręką i nie potrwałoby długo".

W znacznym stopniu na upowszechnienie i spopularyzowania idei ochrony przyrody miały wpływ prace i autorytet niemieckiego naturalisty i geografii Aleksandra Humblodta, który na początku XIX wieku wprowadził pojęcie "pomnik przyrody". Ważnym czynnikiem był rozwój nauk przyrodniczych, szczególnie w XIX i na początku XX wieku. W miarę rozwoju systematyki roślin i zwierząt rozwijała się inwentaryzacja obiektów ochrony. Organizowano ochronę gatunkową roślin i zwierząt, która z kolei prowadziła w prostej linii do ochrony w stanie naturalnym całych kompleksów flory i fauny. Następnym etapem było tworzenie rezerwatów przyrody i parków narodowych.

ZOO nadzieja dla dzikich zwierząt

Zdaniem wielu miłośników zwierząt szansę na uratowanie stwarzają im ogrody zoologiczne. Mają jednak ograniczoną powierzchnię, a opieka nad dzikimi zwierzętami jest kosztowna i trudna. Prócz tego trzymanie ich w zamknięciu, budzi wątpliwości natury etycznej. Co więcej w zoo zwierzęta są całkowicie zdane na ludzką szczodrość i na nieudolne, często chwiejne systemy polityczne i gospodarcze.

więcej informacji

Parki narodowe

Parki narodowe wysuwają się na pierwszy plan wśród obiektów przyrodniczych będących pod ochroną, ale też ich ranga jest najwyższa. Obejmują obszary wyróżniające się spośród innych szczególnymi walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi oraz nieprzeciętną wartością naukową. Parkiem narodowym jest odpowiednio rozległy obszar, który obejmuje jeden ekosystem lub kilka ekosystemów. Muszą one być mało przekształcone lub wcale nie zmienione przez działalność człowieka; gatunki roślinne i zwierzęce, układy geomorfologiczne i środowiska powinny przedstawiać wyjątkową wartość naukową, wychowawczą i rekreacyjną, a krajobrazy naturalne dużą wartość estetyczną. Teren ten podlega ochronie przez najwyższe władze kraju. Jego zwiedzanie jest dozwolone pod określonymi warunkami.

W parkach narodowych wyróżnia się dwa rodzaje ochrony. Ochrona ścisła polega na całkowitym wyelimionowaniu jakiejkolwiek ingerencji człowieka, która by zniekształcała przyrodę chronionego obszaru. Natomiast ochrona częściowa niesie ze sobą celową ingerencją człowieka w życie chronionych biocenoz i ekosystemów, zmierzającą do przywrócenia naruszonego stanu naturalnego.

Pierwszy park narodowy na świecie powstał w Stanach Zjednoczonych w 1872 roku.

Był to powołany do życia uchwałą Kongresu - Yellowstone National Park, który znajduje się w Górach Skalistych i ma powierzchnię 89 000 km2. Ochroną objęte jest całe naturalne środowisko, charakteryzujące się m.in. licznymi gorącymi źródłami, jeziorami i gejzerami, źródłami mineralnymi i kanionami. W Europie do tworzenia parków narodowych najwcześniej przystąpiła Szwecja, gdzie w 1909 roku utworzono sześć parków, między innymi słynny Sareks. W Polsce myśl utworzenia parku narodowego obejmującego obszar Tatr polskich powstała już w 1888 roku.

Rezerwaty przyrody

W odróżnieniu od parku narodowego zakładającego złożone cele ochrony, rezerwat przyrody ma wyraźnie określony cel szczególny. Może nim być zachowanie rzadkiego gatunku roślinnego lub zwierzęcego bądź ukształtowania powierzchni. W zależności od stopnia koniecznej ingerencji człowieka w życie chronionej przyrody rozróżniamy rezerwaty ścisłe i częściowe. Rezerwat z zasady obejmuje mniejszy powierzchniowo teren niż park narodowy. Ze względu na charakter przyrodniczy oraz przedmiot ochrony rezerwaty dzielą się na: leśne, florystyczne, faunistyczne, łąkowe, stepowe, wodne, geologiczne i przyrody nieożywionej, krajobrazowe itd.

Inne sposoby ochrony przyrody

W niektórych krajach poza parkami narodowymi i rezerwatami przyrody obszarami podlegającymi ochronie są parki prowincjonalne, stanowe, regionalne bądź parki przyrody. Spełniają one zadania zbliżone do realizowanych w parkach narodowych, jednak głównym ich celem jest zaspokajanie potrzeb rekreacyjno-wypoczynkowych ludzi.

Współpraca międzynarodowa

Liczne problemy ochrony przyrody, często wykraczające poza zakres zainteresowania i możliwości jednego państwa, wymagają ciągłej współpracy międzynarodowej. Dlatego w miarę ich narastania niezwykle istotne okazało się powołanie organizacji, która spełniałaby rolę koordynatora akcji, podejmowanych przez różne organizacje państwowe, naukowe i społeczne, działające w poszczególnych krajach. W 1928r powołano do życia Międzynarodowe Biura Ochrony Przyrody z siedzibą w Brukseli.

Do powstania tej pierwszej organizacji ochrony przyrody przyczynili się także Polacy: profesorowie Michał Siedlecki i Władysław Szafer, którzy aktywnie w niej pracowali. W 1948r powołano nową organizację ochrony przyrody - Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody. Polska była jednym z 18 państw założycieli. W 1956 roku zmieniono jej nazwę na Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów ( Union Internationale pour la Conservation de la Nature et de ses Ressources - UICN). UICN obejmuje swoim zasięgiem wszystkie części świata. W 1922 roku powstała pierwsza międzynarodowa organizacja zajmująca się ochroną dzikiej fauny - Międzynarodowa Rada Ochrony Ptaków (Conseil International pour la Protection des Oiseaus - CIPO). Jest to organizacja pozarządowa, w pełni niezależna, mająca zapobiegać zmniejszaniu się populacji dzikiego ptactwa w Europie. Z CIPO wyłoniła się odrębna międzynarodowa organizacja - Międzynarodowe Biuro Badania Dzikiego Ptactwa (International Wildfowl Research Bureau -IWRB), zajmująca się głównie ochroną gatunków ze środowisk wodnych i bagiennych.

W 1961 roku utworzono Światowy Fundusz Ochrony Przyrody (World Wildlife Fund - WWF), organizację, której celem jest ochrona pierwotnej przyrody. Ochrona ta obejmuje przyrodę we wszystkich formach: krajobraz, wodę, powietrze, glebę, florę i faunę na całym świecie.

Nową formą współpracy jest prowadzona przez UNESCO w porozumieniu UICN akcja tworzenie światowej sieci rezerwatów biosfery, realizowana w ramach programu "Człowiek i Biosfera". Jej celem jest chronienie w ekosystemach o charakterze naturalnym całego bogactwa gatunkowego roślin i zwierząt oraz rozmaitości genetycznej gatunków.

Człowiek, chcąc kierować światem mądrze i efektywnie, musi się zdecydować, co ma być celem jego przedsięwzięć. Trzy międzynarodowe organizacje: Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Zasobów Naturalnych, Program Ochrony Środowiska Narodów Zjednoczonych i Światowa Fundacja Ochrony Przyrody, ustanowiły trzy podstawowe zasady, których powinna przestrzegać ludzkość:

1. Nie wolno eksploatować zwierząt i roślin tak intensywnie, by nie mogły się odrodzić i w rezultacie musiały wyginąć. Wydaje się, iż zasada ta jest tak oczywista, że nie ma potrzeby jej wyjaśniać. jednak w wodach Peru odłowiono niemal wszystkie sardele, a śledzie wypłoszono z ich odwiecznych sidzib w wodach Europy i wciąż poluje się na liczne gatunki wielorybów, którym nieustatnnie zagraża całkowita eksterminacja.

2. Nie wolno człowiekowi tak zmieniać Ziemi, by owe zmiany zachwiały podstawowymi procesami życiowymi; nie należy zmieniać zawartości tlenu w atmosferze czy żyzności mórz (do czego może dojść, jeśli nadal będzie niszczona ziemska osłona, jaką są lasy, i jeżeli oceany będą traktowana jako miejsce składowania trujących odpadów).

3. Trzeba zrobić wszystko, by zachować bogactwo żyjących na Ziemi zwierząt i roślin.

Nie chodzi tu o to, że z ich mnogością wiąże się kwestia wyżywienia ludzkości, choć to także ma znaczenie. Nieistotna też jest ich praktyczna wartość dla człowieka w przyszłości. Najważniejsze jest to, że ludzie nie mają moralnego prawa eksterminacji istot, z którymi wspólnie zamieszkują Ziemię.

Środowisko a zdrowie

Co roku umiera na świecie 49 milionów ludzi. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) 75 procent zgonów następuje przedwcześnie wskutek zatrucia środowiska oraz niewłaściwego trybu życia. Oto przykłady:

Nowotwory

Nowotwory powodują śmierć pięciu milionów ludzi rocznie. Jak informuje WHO, zjawisko to w znacznej mierze "wiąże się bezpośrednio z ogromnym wzrostem liczby palaczy w ciągu ostatnich 30 lat" (wpływ mają także różne toksyczne substancje obecne w sposób niekontrolowany w środowisku, oraz np. niewłaściwy tryb i styl życia - nowotwory to np. martwice organów i tkanek) - - www.zieloni.w.pl)

Choroby biegunkowe

Choroby biegunkowe, które co roku powodują zgon ponad trzech milionów dzieci, są często następstwem zanieczyszczenia żywności i wody, a także złych warunków sanitarnych.

Gruźlica

Gruźlica, będąca przyczyną śmierci trzech milionów ludzi rocznie, świetnie się rozwija tam, gdzie panuje przeludnienie i ubóstwo, szczególnie gdy brak należytych warunków sanitarnych.

Infekcje dróg oddechowych

Infekcje dróg oddechowych - zwłaszcza zapalenie płuc uśmiercają rokrocznie trzy i pół miliona dzieci poniżej piątego roku życia. Wiele ofiar to mieszkańcy miast, oddychający silnie zanieczyszczonym powietrzem.

Oprócz tego około dwóch i pół miliarda ludzi, czyli prawie połowa ludności świata, cierpi co roku wskutek chorób wywołanych niedoborem wody lub jej zanieczyszczenie oraz brakiem higieny. Na pogorszenie stanu zdrowia wielu osób wpływają też według WHO takie niepokojące zjawiska ostatnich lat, jak kwaśne deszcze, przerzedzenie warstwy ozonowej i ocieplenie klimatu ziemi. Ogólnie rzecz biorąc, z raportu WHO wynika, że ponad dwa miliardy ludzi żyje w warunkach grożących utratą zdrowia lub śmiercią.

Doktor Hiroshi Nakajima, dyrektor generalny WHO, ostrzega:

"Jeżeli nie zaczniemy działać teraz, kryzys tak się pogłębi, że stanie się nie do zniesienia dla ziemi i jej mieszkańców, ponieważ środowisko nie będzie się już nadawać do życia."

Opady radioaktywne - powód do niepokoju

Jak podaje kanadyjska gazeta "The Globe and Mail", po próbach z bronią nuklearną przeprowadzonych w latach pięćdziesiątych wykryto w zębach dzieci stront 90(90Sr), produkt uboczny reakcji jądrowych. Uważano wtedy, że jest to przyczyną nagłego wzrostu zachorowań dzieci na raka. Teraz, dziesiątki lat później, naukowcy związani z amerykańskim programem badania wpływu promieniowania na zdrowie społeczeństwa znów są zaniepokojeni.

Skąd się bierze ten izotop strontu? Zdaniem niektórych naukowców jego źródłami mogą być awarie reaktorów jądrowych, promieniowanie z prawidłowo działających elektrowni jądrowych lub wykonywane wiele lat temu próby z bronią atomową. Niezależnie od tego, jakie jest jego pochodzenie, przyjmujemy do organizmu 90Sr, gdy spożywamy skażone nim produkty roślinne i pijemy mleko od krów, które jadły skażoną trawę. Ze względu na chemiczne podobieństwo do wapnia odkłada się on w organizmie ludzkim w kościach, zwiększając ryzyko zachorowania na raka kości lub białaczkę. Zaniepokojenie budzi również promieniowanie mogące oddziaływać na przyszłe pokolenia. Po usunięciu z rdzenia reaktora (odpady) są milion razy bardziej radioaktywne niż pierwotnie włożone (materiały rozszczepialne). Ocenia się, że dopiero co zużyty element paliwowy jest tak zabójczy, iż osoba stojąca w odległości metra zmarłaby w ciągu godziny z powodu napromieniowania.

Kto zanieczyszcza środowisko?

Codziennie pijemy, wdychamy, wąchamy i widzimy zanieczyszczenia . W ciągu 100 lat, a zwłaszcza w ostatnim trzydziestoleciu, doprowadziliśmy Ziemię na krawędź katastrofy. Emitując do atmosfery ogromną ilość gazów zatrzymujemy ciepło, zapoczątkowujemy szkodliwy proces zmian klimatycznych. W naszych lodówkach i urządzeniach klimatyzacyjnych stosujemy gazy powodujące zanikanie powłoki ozonowej co wywołuje raka skóry i zmienia strukturę genów u mniejszych zwierząt. Rujnujemy ogromne połacie ziemi, niszczymy zastraszająco wielkie obszary leśne, bezmyślnie wyrzucamy do rzeki tony trucizn, a do naszych mórz wlewamy toksyczne chemikalia.

Obecnie dewastacja środowiska na Ziemi zagraża bezpieczeństwu ludzkości bardziej niż cokolwiek innego. I jeśli chcemy uniknąć zagłady, musimy dokonać zmian w skali całego świata.

Al Gore w książce "Earth in the Balance - Ecology and the Human Spirit (Ziemia na skraju katastrofy - ekologia a natura ludzka), ostrzegał przed nasilającym się kryzysem ekologicznym na świecie i zamieścił znacząca uwagę:

"Im głębiej sięgam w poszukiwaniu przyczyn ogólnoziemskiego kryzysu ekologicznego, tym mocniej się przekonuję, że jest on przejawem kryzysu wewnętrznego, który z braku lepszego słowa nazwę duchowym" (to stwierdzenie to raczej niestety sprytny wybieg polityczny odwracający uwagę od prawdziwych przyczyn kryzysu - lekceważenia prawa, dobra społecznego, działalności lobby politycznego i przemysłowego - kryzys ma jasne przyczyny, i winni, oraz wyraźne są kierunki zmian, by poprawić sytuację - np. światowe wydatki militarne przewyższają zsumowane wydatki na ochronę środowiska, ochronę zdrowia i edukację... - www.zieloni.w.pl)

Rzeczywiście jest to kryzys o podłożu duchowym. Wiąże się z upadkiem natury ludzkiej. Człowiek jest gotowy poświęcić naturalne piękno Ziemi oraz jej bogactwa, egzystencję tysięcy gatunków roślin i zwierząt, a nawet zdrowie ludzi wszystko dla zysku materialnego.

Nasza zdewastowana Ziemia atakowana z wielu stron

EFEKT CIEPLARNIANY

Ze wszystkich gazów wytwarzanych przez ludzkość dwutlenek węgla jest głównym sprawcą efektu cieplarnianego. Gwałtowny wzrost jego koncentracji w atmosferze następuje wskutek spalania drewna i paliw pochodzenia organicznego: węgla kamiennego, ropy naftowej i gazu ziemnego. Efektem jest zwiększająca się szczelność powłoki gazów szklarniowych i wzrastająca ilość uwięzionego w atmosferze ciepła. To z kolei prowadzi do globalnego ocieplenia klimatu naszej planety.

Dalej

DZIURA OZONOWA

Ozon, forma tlenu z trzema atomami, w większym stężeniu jest szkodliwy dla zdrowia. Kiedy gaz ten występuje blisko powierzchni Ziemi, współuczestniczy w tworzeniu smogu fotochemicznego i kwaśnego deszczu. Już od 15 do 50 kilometrów w górę od powierzchni Ziemi ozon staje się pożyteczny, tworząc warstwę ochronną dla życia. To jedyny gaz w atmosferze, który zatrzymuje nadmiar promieniowania ultrafioletowego; jest jednakże bardzo nietrwałą formą.

Dalej

DZIAŁALNOŚĆ PRZEMYSŁOWA

Najniebezpieczniejsze dla środowiska są zakłady petrochemiczne, elektrociepłownie, huty żelaza i innych metali. Przemysł wprowadza do środowiska naturalnego szkodliwe pierwiastki i ich związki. Związki te nie występują w odosobnieniu, lecz tworzą układy jeszcze bardziej szkodliwe. Zanieczyszczenia negatywnie wpływają na rośliny, powodują bowiem zmiany w ich metabolizmie. Zanieczyszczane jest powietrze. Szczególnie groźny jest dwutlenek siarki i dwutlenek azotu, gdyż są one źródłem powstawania opadów zawierających kwas siarkowy. Tak zwane kwaśne deszcze niszczą florę, faunę, oraz przyspieszają procesy korozji metali.

Dalej

NISZCZENIE LASÓW TROPIKALNYCH

Największą katastrofą ekologiczną, jaka przytrafiła się naszej planecie, jest bez wątpienia nieprzerwana zagłada lasów tropikalnych. Niszczenie ich zmienia cykle hydrologiczne a to powoduje susze, powodzie lub erozję gleby na obszarach, gdzie zjawiska te uprzednio nie występowały. Wycinanie lasów zmienia również albedo, czyli współczynnik odbicia światła od powierzchni Ziemi, co w efekcie wpływa na rozkład wiatrów i prądów morskich oraz zmienia rozkład opadów atmosferycznych.

Dalej

ZANIECZYSZCZENIA WODY

Woda jest tak samo ważna dla utrzymania życia jak tlen i pożywienie. Bez wody umiera każde żywe stworzenie - roślina, zwierzę, człowiek. Cała woda, także woda z kranu, pochodzi z obiegu hydrologicznego: z oceanów, jezior i rzek, z pól i lasów, z których stale wznosi się w postaci pary i powoduje powstawanie chmur. Jeżeli ludzkość nie powstrzyma zanieczyszczeń wód, to zniszczy florę i faunę Ziemi, a w konsekwencji również życie, które jest tak uzależnione od dostępu czystej wody.

dalej

Na czym polega efekt cieplarniany?

Atmosfera ziemska zatrzymuje promieniowanie słoneczne niczym szyby szklarni. Słońce ogrzewa ziemię, a powstałe w ten sposób ciepło - w postaci promieniowania podczerwonego, gdyż gazy cieplarniane pochłaniają je i częściowo kierują znów ku ziemi, powodując dalsze nagrzewania się jej powierzchni.

Ze wszystkich gazów wytwarzanych przez ludzkość dwutlenek węgla jest głównym sprawcą efektu cieplarnianego. Gwałtowny wzrost jego koncentracji w atmosferze następuje wskutek spalania drewna i paliw pochodzenia organicznego: węgla kamiennego, ropy naftowej i gazu ziemnego.

W atmosferze zidentyfikowano ponad 30 gazów szklarniowych. Największe znaczenie mają: dwutlenek węgla (C02), metan (CH4), ozon (03), tlenki azotu oraz freony. Bardzo wysoka temperatura warstwy powierzchniowej Słońca (ok 6000K) powoduje, że emituje ono energię w postaci bardzo krótkich fal o dużej częstotliwości.

Ta wysoka częstotliwość umożliwia energii słonecznej łatwe przenikanie przez warstwę gazów szklarniowych. Część energii odbija się od powierzchni Ziemi w nie zmienionym stanie i ucieka w przestrzeń kosmiczną.

Większość jednak pochłaniana jest przez glebę, którą ogrzewa. W efekcie dochodzi do wtórnej emisji energii przez glebę.

Powierzchnia Ziemi wysyła jednak energię w postaci znacznie dłuższych fal. Są to tak zwane fale podczerwone, które mając dużo mniejsze zdolności przenikania, w większości ulegają odbiciu od warstwy gazów szklarniowych. Powracają następnie w kierunku Ziemi i ponownie ogrzewają jej powierzchnię oraz dolne wartwy atmosfery. Proces ten umożliwia zatrzymanie przy powierzchni Ziemi części ciepła otrzymanego z promieniowaniem słonecznym, tak że jej średnia temperatura wynosi obecnie + 15 C. Brak gazów szklarniowych pozwoliłby na uchodzenie energii cieplnej, a średnia temperatura spadałaby do -20 C. Zamarzłyby oceany i życie uległoby zagładzie. Ludzkości grozi jednak odwrotny proces. Rozwijający się przemysł powoduje wzrost koncentracji gazów szklarniowych w atmosferze.

Udział dwutlenku węgla w powstawaniu efektu cieplarnianego wynosi 50 procent. Na drugim miejscu jest metan (18 procent). Jest go dużo mniej w atmosferze, ale pochłania 30 razy więcej promieniowania podczerwonego. Trzecie miejsce zajmuje ozon (12 procent). Jego trójatomowe cząsteczki są 2000 razy efektywniejsze od dwutlenku węgla. Sześcioprocentowy wpływ przypisuje się tlenkom azotu. Na piątym miejscu lokują się freony, których ilość w atmosferze jest niewielka, ale są one 10 do 20 tysięcy razy efektywniejsze w pochłanianiu ciepła od dwutlenku węgla

Ogólnie wzrost temperatury nad lądem będzie większy niż nad oceanami. Przewiduje się:

- przesunięcie stref klimatycznych i progresywne ograniczenie powierzchni lasów borealnych, wyeliminowanie zbiorowisk tundry i rozszerzenie areału pustyń i stepów. Lasy borealne, tundra oraz ekosystemy stref suchych i półsuchych są szczególnie wrażliwe na zmiany klimatu. Można się spodziewać przesunięcia granic stref klimatyczno-roślinnych o kilkaset kilometrów ku biegunom. Spowoduje to rewolucję w rolnictwie, ponieważ głównie rejony upraw w strefie umiarkowanej przesuną się na terytorium środkowej Kanady i Syberii, charakteryzujące się nieodpowiednim dla intensywnej produkcji rolnej glebami.

- odtajanie wiecznej zmarzliny na obszarach tundry w Azji i Ameryce Północnej, co spowoduje dodatkową produkcję gazów cieplarnianych

- wzrost poziomu mórz i oceanów, nawet o 40 metrów do roku 2030, na skutek topienia się olbrzymich mas lodów pokrywających Antarktydę i Arktykę. W Polsce zagrożone są między innymi: Szczecin, Koszalin, Słupsk, większość Gdyni i Gdańska oraz Elbląg. Do dziesięciu państw świata najbardziej zagrożonych wzrostem poziomu oceanu światowego należą: Bangladesz, Egipt, Indonezja, Malediwy, Mozambik, Pakistan, Senegel, Tajlandia i Gambia. Jest ironią losu, że najmniej odpowiedzialni za zmiany globalne klimatu i ich rezultaty będą najdotkliwiej ponosić ich skutki

Zanieczyszczenie atmosfery to tylko jeden z przejawów dewastowania naturalnego środowiska. Dodać do tego należy masowe wylesianie, zagładę całych gatunków zwierząt oraz zatruwanie rzek, jezior, mórz i oceanów. Każde z tych zjawisk jest poddawane wnikliwej analizie i proponuje się różne środki zaradcze. Ponieważ są to problemy ogólnoświatowe, wymagają też ogólnoświatowych rozwiązań. Zazwyczaj wszyscy się zgadzają co do istoty trudności oraz sposobów ich przezwyciężania. Rokrocznie rozbrzmiewają apele wzywające do działania. I rokrocznie prawie nic się nie zmienia.

więcej informacji

Największą katastrofą ekologiczną, jaka przytrafiła się naszej planecie, jest bez wątpienia nieprzerwana zagłada lasów tropikalnych. Wyrąb lasów to zagrożenie na skalę światową.

Zmiany powstające w przyrodzie na skutek ludzkich działań zachodzą od wielu stuleci, jednak istotny ich wpływ na równowagę ekologiczną można zaobserwować dopiero od 2 połowy XIX wieku, to znaczy od czasów rewolucji przemysłowej.

Tropikalne lasy deszczowe są częścią globalnego układu klimatycznego. Niszcząc je człowiek zmienia cykle hydrologiczne, a to powoduje susze, powodzie lub erozje gleby na obszarach, gdzie zjawiska te uprzednio nie występowały. Wycinanie lasów zmienia również albedo, czyli współczynnik odbicia światła od powierzchni Ziemi, co w efekcie wpływa na rozkład wiatrów i prądów morskich oraz zmienia rozkład opadów atmosferycznych, przez co wpływa na pogodę na całej kuli ziemskiej.

W 1987 roku spalono w Brazylii 200 tysięcy km2 lasu tropikalnego. Podczas pomiaru do atmosfery dostało się 500 milionów ton ozonu i dwutlenku węgla.

Dynamiczny przyrost ludności świata zmusza do zagospodarowania coraz to nowych terenów, które wcześniej dawały schronienie dzikim zwierzętom. Przykładem jest los deszczowych lasów tropikalnych. Lasy tropikalne gromadzą przynajmniej połowę, a według niektórych uczonych do 90 procent wszystkich gatunków roślin i zwierząt zamieszkujących Ziemię. Wyrąb lasów i zmieniające się metody uprawy ziemi sprawiają, że dżungle Afryki Zachodniej ogałacane są ze wspaniałych drzewostanów.

Wskutek wylesiania Półwyspu Indyjskiego zmienił się klimat: na pewnych obszarach zmniejszyły się opady deszczu, a inne nawiedzane są powodziami.

Gdy człowiek wycina drzewa w celu przygotowania gruntu pod uprawę, wówczas rośliny, ssaki, ptaki, gady i owady wymierają. Profesor Edward Wilson z Uniwersytetu Harvarda ocenia, że rocznie ginie jeden procent lasów tropikalnych, co w końcu doprowadzi do zagłady tysięcy gatunków. Istnieje obawa, iż wiele z nich wygaśnie jeszcze przed nadaniem im nazw naukowych.

Jeżeli tempo utrzyma się na tym poziomie, około 80 - 90 procent ekosystemów puszcz tropikalnych ulegnie bezpowrotnej zagładzie. Pozostaną tylko dwa zwarte obszary dżungli: jeden w dorzeczu Konga, drugi w zachodniej części basenu Amazonki- w Peru i Brazylii. Resztki lasów deszczowych istnieć będą jedynie w izolowanych oazach. Kiedy wymierają rośliny, wkrótce czeka to samo zwierzęta. Nadchodząca katastrofa w lasach tropikalnych będzie więc porównywalna z każdym z wielkich wymierań w przeszłości, z wyjątkiem tego, które zakończyło erę palezoiczną.

Ziemia i życie na niej są niezwykle złożone i misternie ze sobą splecione. Miliony współzależnych organizmów tworzy tak zwaną sieć życia. Jeżeli przerwie się choć jedną nić, może się zacząć rwać cała sieć. Widać to na przykładzie wycinania wilgotnych lasów tropikalnych.

W procesie fotosyntezy las tropikalny pobiera z powietrza dwutlenek węgla, a oddaje tlen. Wchłania olbrzymie ilości wody deszczowej, lecz sam zużywa jej bardzo niewiele. Ogromną część w postaci pary wodnej oddaje z powrotem do atmosfery. Tam tworzą się nowe chmury deszczowe, dzięki czemu las znowu otrzymuje niezbędną wodę dla siebie oraz dla milionów roślin i zwierząt, które karmi pod swym zielonym baldachimem.

Dwutlenek węgla gromadzi się wysoko w górze, tworząc coś w rodzaju koca pochłaniającego ciepło słoneczne.

Do atmosfery przedostaje się zbyt mało tlenu potrzebnego zwierzętom. Ponadto coraz mniej wody opada w postaci deszczu, gdyż bardzo szybko spływa on do strumieni, zmywając przy tym warstwę gleby niezbędnej do wzrostu roślin. W zamulonych strumieniach i jeziorach wymierają ryby. Przenoszony do oceanów szlam pokrywa tropikalne rafy, które giną. Znikają miliony roślin i zwierząt niegdyś wspaniale się rozwijających pod zielonym baldachimem. Ponieważ rzadsze są ulewy, więc rozpoczyna się długotrwały proces pustynnienia. Warto pamiętać, że obszar olbrzymiej pustyni Sahary był kiedyś pokryty roślinnością, a dziś to największe na Ziemi morze piasków wdziera się już do Europy.

Wycinanie lasów pociąga za sobą następstwa odczuwalne na całym świecie. Dla milionów ludzi oznacza głód, brak wody i śmierć. Odbija się również na tobie. Wpływa na żywność, którą jesz, na lekarstwa, które zażywasz, oraz na pogodę w twojej okolicy, a kto wie, czy nie na przyszłość całej ludzkości.

ROLA LASÓW

Lasy zaopatrują atmosferę w wilgoć i tlen

Baldachim z koron drzew chroni glebę przed ulewnymi deszczami

Rośliny absorbują i magazynuja węgiel

System korzeniowy reguluje dopływ wody do rzek

CO MOŻEMY ZROBIĆ?

Lasy tropikalne mogłaby uratować reforma rolna, ale jest już za późno na tak fundamentalne zmiany. Nie można zostawić lasów w stanie nienaruszonym, gdyż człowiek potrzebuje ich bogactw. Należy więc znaleźć sposób na regenerację zniszczonych terenów.

Powinniśmy wspierać ekologów w ich działaniach polegających na wywieraniu nacisku na rządy poszczególnych państw.

Wspierając akcję sadzenia szybkorosnących drzew, ratujemy następne części lasów przed wyrębem

(Postęp techniczny, nowe materiały i technologie oszczędność materiałów i energii, lepsza organizacja pracy i życia, racjonalizacja konsumpcji ,skuteczniejsze zaspokajanie potrzeb życiowych - - www.zieloni.w.pl).

Można też świadomie zrezygnować z wykorzystywania twardego drewna pochodzącego z lasów tropikalnych.

Niszczenie lasów ma ścisły związek z ocieplaniem się klimatu na Ziemi. Procesy chemiczne i termiczne stanowią złożone zagadnienie, ale niepokój budzi przede wszystkim jeden składnik atmosfery - dwutlenek węgla. Jest on bowiem odpowiedzialny za wzrost temperatury na Ziemi.

Działalność przemysłowa

Najniebezpieczniejsze dla środowiska przyrodniczego są zakłady petrochemiczne, elektrociepłownie, huty żelaza i innych metali. Przemysł wprowadza do środowiska naturalnego szkodliwe pierwiastki i ich związki. Związki te nie występują w odosobnieniu, lecz tworzą układy jeszcze bardziej szkodliwe. Szczególnie niebezpieczne jest "uruchomianie" pierwiastków, które normalnie występują w glebach i organizmach w nikłych ilościach (kadm, ołów, miedź, rtęć, cynk i pierwiastki radioaktywne).

Zanieczyszczenia negatywnie wpływają na rośliny, powodują bowiem zmiany w ich metabolizmie. Z roślin dostają się jako pokarm do organizmów zwierzęcych i ludzkich. (gromadząc się w ilości np. 10 - krotnie większej w np. organizmie zwierząt roślinożernych, 100 - krotnie w np. organizmie zwierząt mięsożernych niż w tkankach np. roślin - tzw. akumulacja kolejnych - wyższych stopni łańcucha pokarmowego - www.zieloni.w.pl)

Zanieczyszczone jest też powietrze. Szczególnie groźne zanieczyszczenia powodują dwutlenek siarki i dwutlenek azotu, gdyż są one źródłem powstawania opadów zawierających kwas siarkowy. Tak zwane kwaśne deszcze niszczą florę, faunę oraz przyspieszają procesy korozji metali. Zanieczyszczone powietrze zagraża również zdrowiu człowieka. Może spowodować choroby dróg oddechowych, wody wzroku itp.

Przemysł skaża także wodę, a zużywa jej bardzo dużo. Do gałęzi przemysłowych należą: górnictwo, energetyka, przemysł chemiczny, przemysł lekki, hutnictwo, przemysł maszynowy i przemysł drzewny.

Produkcja przemysłowa oddziaływuje też negatywnie na wierzchnią warstwę ziemi. Zakłady pochłaniają tereny rolnicze. Przemysł zmienia stosunki wodne, chemiczne oraz kształt i budowę wierzchniej warstwy ziemi.

Kwaśne deszcze stanowią zagrożenie nie tylko dla świata ożywionego. Cierpią również zabytki kultury. Najbardziej narażone na niszczenie są posągi i rzeźby wykonane z mosiądzu lub brązu. Kwas siarkowy lub azotowy reaguje bardzo dobrze z tymi stopami.

Efektem jest powolne, lecz narastające z czasem "ubywanie" tych przedmiotów. Twarz tej kamiennej rzeźby, wystawiona całymi latami na działanie czynników atmosferycznych, wygląda jak maska pośmiertna. Ząb czasu zaszkodził jej mniej od zanieczyszczenia powietrza. Na całym świecie - od ratusza w Schenectady w stanie Nowy Jork po słynne gmachy Wenecji stare budowle są opłukiwane i zżerane przez kwaśne deszcze. Rzymskie zabytki podobno rozsypują się za lada dotknięciem.

Przez kwaśne opady rozumie się opady deszczu lub śniegu o pH niższym niż 5,6 Niskie wartości pH spowodowane są obecnością silnych kwasów (kwas siarkowy, azotowy), które stanowią produkty spalania paliw kopalnych

Dziura ozonowa

Ozon, forma tlenu z trzema atomami, w większym stężeniu jest szkodliwy dla zdrowia. Kiedy gaz ten występuje blisko powierzchni Ziemi, współuczestniczy w tworzeniu smogu fotochemicznego i kwaśnego deszczu (Kwaśny deszcz to opady deszczu lub śniegu o pH niższym niż 5.6 Niskie wartości pH spowodowane są obecnością silnych kwasów (kwas siarkowy, azotowy), które stanowią produkty spalania paliw kopalnych).

Na szczęście w niższej warstwie atmosfery - troposferze - znajduje się nie więcej niż 10 procent ozonu, a pozostałe 90 procent gromadzi się wysoko w stratosferze. Już od 15 do 50 kilometrów w górę od powierzchni Ziemi ozon staje się pożyteczny, tworząc warstwę ochronną dla życia.

To jedyny gaz w atmosferze, który zatrzymuje nadmiar promieniowania ultrafioletowego. Jest jednakże bardzo nietrwałą formą, jego trójatomowe cząsteczki rozpadają się łatwo w reakcjach chemicznych z chlorem. Kiedy freony docierają do stratosfery, ultrafiolet słoneczny rozkłada je i uwalnia się chlor, którego każdy atom może zniszczyć przynajmniej 100 000 cząsteczek ozonu.

Takie dziury w powłoce ozonowej, powstają zarówno nad Antarktydą, jak i w szerokościach północnych. W związku z tym do Ziemi dociera większa dawka promieni ultrafioletowych. Promieniowanie to zabija fitoplankton i skorupiaki, stanowiące początek oceanicznego łańcucha pokarmowego. Powoduje mutacje w cząsteczkach kwasu DNA, zawierających genetyczny kod życia. Wywiera niekorzystny wpływ na zbiory. Wywołuje u ludzi zaćmę oraz raka skóry.

W latach siedemdziesiątych stwierdzono wzrost liczby atomów chloru na wysokościach od 20 do 40 kilometrów. Ich głównym źródłem są freony.

Ich przydatność odkryto w systemach chłodniczych. Potem pojawiły się następne zastosowania przy produkcji lakierów, w przemyśle kosmetycznym i medycynie. W 1985 roku po raz pierwszy pojawiła się wiadomość o ogromnym spadku ilości ozonu nad Antarktydą. Dziura ozonowa pojawia się rokrocznie nad tym kontynentem.

W 1995 roku stwierdzono obecność dziury ozonowej nad Arktyką i częścią północnej Europy. Jeśli freon zwiąże kilka procent ozonu z ozonosfery, to może dojść do znacznego zniszczenia życia na Ziemi. Już strata 1 procenta ozonosfery może spowodować wzrost promieniowania ultrafiolotowego na Ziemi, a przez to zniszczenie chlorofilu, a przy tym nasilą się zmiany klimatyczne, wzrost liczby zachorowań na raka skóry i choroby oczy (głównie zaćmę). Wzrost promieniowania UV na obszarach największego rozrzedzenia warstwy ozonowej wpłynie także na produkcję żywności i pogorszenie się jej jakości. Promieniowanie ultrafioletowe przenika także w głąb wody, nieraz nawet poniżej 20 metrów . Plankton zwierzęcy i roślinny jest szczególnie wrażliwy, a wszelkie uszkodzenia i zmniejszenia produkcji planktonu odbijają się natychmiast w dalszych ogniwach łańcucha pokarmowego. Ucierpi więc produkcja ryb i zmniejszą się wyniki połowów.

Kwaśne deszcze niszczą przede wszystkim drogi wodne, natomiast do umierania drzew - według licznych opinii - bardziej przyczynia się ozon.

Problem kwaśnych opadów jest szczególnie poważny w Europie Środkowej, gdzie następuje intensywne zamieranie drzew iglastych, głównie świerków. Karkonosze to jeden z najbardziej zagrożonych kwaśnymi opadami rejonów w Polsce.

Woda - bezbarwna, bezwonna, pozbawiona smaku i kalorii jest niezbędna do życia wszystkim organizmom na ziemi. Bez niej nie przetrwałby żaden człowiek, żadne zwierzę, żadna roślina. Potrzebuje jej i słoń, i bakteria; nie można jej niczym zastąpić. Aby być zdrowym, każdy z przeszło pięciu miliardów ludzi musi codziennie przyjąć w posiłkach i napojach około dwóch i pół litra wody. Gdyby jej nie było, nie istniałoby życie. Brak wody uniemożliwia uprawę ziemi i hodowlę zwierząt. Bez wody nie ma żywności, a bez żywności nie ma życia.

Na szczęście dysponujemy ogromnymi zasobami wody. Kiedy spogląda się na zdjęcia wykonane z kosmosu, można odnieść wrażenie, że nasza piękna, błękitna planeta nie powinna się nazywać Ziemia, lecz Woda.

Niezwykła substancja

Wśród licznych jej zalet jest i taka, że w zakresie temperatur spotykanych na Ziemi występuje w postaci gazu (para wodna), cieczy (woda), jak i ciała stałego (lód). Poza tym tysiące różnorodnych substancji potrzebnych ludziom, zwierzętom i roślinom muszą być przenoszone w cieczach, takich jak krew czy soki roślinne. Woda nadaje się do tego idealnie, ponieważ rozpuszcza się w niej więcej substancji niż w jakiejkolwiek innej cieczy. Bez wody nie można by się odżywiać, ponieważ żywe organizmy przyswajają tylko pokarm rozpuszczony w wodzie.

Niezwykły jest też proces zamarzania wody. W miarę ochładzania się woda w jeziorach i morzach staje się cięższa i opada głębiej, wskutek czego lżejsza i cieplejsza woda jest wypychana na powierzchnię. Kiedy jednak zbliża się punkt krzepnięcia, proces ten się odwraca. Zimniejsza woda staje się lżejsza i się unosi. Po zamarznięciu pływa po powierzchni. Lód działa jak izolator i zabezpiecza głębsze warstwy wody przed zamarzaniem, chroniąc w ten sposób żyjące tam organizmy. Gdyby woda nie miała tej cechy, wówczas każdej zimy opadałoby na dno coraz więcej lodu, gdzie następnego lata promienie słoneczne nie zdołałaby go roztopić. W krótkim czasie woda w większości rzek, jezior, a nawet oceanów zamieniłaby się w lód, a Ziemia stałaby się planetą niegościnną, zlodowaciałą.
Niezwykły jest też sposób, w jaki woda dociera na tereny oddalone od rzek, jezior i mó
rz. Co sekundę ciepło słoneczne zamienia w parę miliony litrów sześciennych wody. Para wodna, która jest lżejsza od powietrza, unosi się w górę i tworzy na niebie chmury. Wiatr i prądy powietrzne przemieszczają je, a w odpowiednich warunkach zawarta w nich wilgoć opada w postaci deszczu. Krople deszczu rosną jednak tylko do pewnych rozmiarów. Deszcz delikatnie opada, zazwyczaj w postaci niedużych kropli, rzadko kiedy uszkadzając nawet źdźbła traw czy kwiatów.

Rzecz jasna większość wody na świecie znajduje się w morzach, a więc jest słona. Zaledwie 3 procent światowych zasobów wodnych stanowi woda słodka. Prawie w całości mniej więcej 99 procent uwięziona jest w lodowcach i czapach lodowych lub głęboko pod ziemią. Tylko 1 procent jest dostępny dla ludzi.

Nawet taka ilość, gdyby zostało równomiernie rozprowadzana i racjonalnie wykorzystana, wystarczyłaby do zaspokojenia potrzeb dwa lub trzy razy większej liczby ludności niż obecna.
Woda stale krąży w przyrodzie z oceanów dostaje się do atmosfery, stamtąd do g
leby i rzek, po czym znowu wraca do oceanów. Jednakże pomimo tak obfitych zasobów słodkiej wody w wielu rejonach ziemi jej brakuje.

Gdzie niedobory są największe?

A zatem choć świat obfituje w słodką wodę, jej zasoby nie są rozmieszczone równomiernie. Na przykład jeziora i rzeki Azji stanowią zdaniem naukowców 36 procent ziemskich zasobów wody, ale na kontynencie tym mieszka 60 procent ludności świata. Dla porównania woda w Amazonce stanowi 15 procent słodkiej wody na ziemi, lecz tylko 0,4 procent ludności świata mieszka na tyle blisko, by móc z niej korzystać. Nierównomiernie rozkładają się także opady deszczu. W pewnych rejonach ziemi susza panuje od czasu do czasu, inne cierpią z tego powodu niemal bez przerwy.

Zdaniem wielu ekspertów człowiek może powodować pewne zmiany w klimacie wpływające na ilość opadów. Wylesianie oraz nadmierna eksploatacja ziemi i pastwisk przyczyniają się do wyjałowienia gleby. Niektórzy sądzą, że wskutek tego więcej promieni słonecznych odbija się od ziemi i powraca do atmosfery. W rezultacie atmosfera się ociepla, rozpraszają się chmury i rzadziej pada deszcz. Wyjałowiona gleba może wpływać na zmniejszenie opadów również dlatego, że spora część deszczu spadającego na las to woda, która najpierw wyparowała z roślin, z liści drzew i krzewów. Innymi słowy, roślinność niczym wielka gąbka chłonie i zatrzymuje wodę. Kiedy giną drzewa i krzewy, zostaje mniej wody, z której mogłyby powstawać chmury deszczowe.

Bank Światowy ostrzega, że brak wody już zagraża gospodarce oraz zdrowiu mieszkańców 80 krajów. A 40 procent ludności ziemi czyli ponad dwa miliardy osób nie ma dostępu do czystej wody ani do urządzeń sanitarnych.
Bogate państwa radzą sobie nawet w razie
poważnych niedoborów wody. Budują zapory, stosują kosztowne technologie oczyszczania wody i ponownego wprowadzenia jej do obiegu, a nawet odsalają wodę morską. Biedne kraje nie mają takich możliwości co hamuje rozwój gospodarczy i ogranicza produkcję żywności, albo korzystają z używanej i nie oczyszczonej wody, co prowadzi do szerzenia się rozmaitych chorób. Ponieważ wszędzie rośnie zapotrzebowania na wodę, trzeba liczyć się z tym, że w przyszłości może jej zabraknąć. Wiceprezes Banku Światowego zajmujący się rozwojem nie zagrażającym środowisku zapowiada:

" W tym stuleciu toczyło się wiele wojen o ropę, ale w następnym wieku będą to wojny o wodę".

Niedobory wody

Jedną z największych sprzeczności tkwiących w naturze ludzkiej jest to, że cenimy sobie tylko te rzeczy, których nam brakuje. Wodę doceniamy dopiero wtedy, gdy wysychają studnie. A wysychają nie tylko na terenach podatnych na suszę, ale również tam, gdzie zazwyczaj wody było pod dostatkiem. Problem niedoboru wody dobrze rozumieją ci, którzy borykają się z nim na co dzień.

Woda - czy wystarczy jej dla wszystkich?

W niektórych rejonach świata zapotrzebowanie na świeżą, czystą wodę przekracza dostępne zasoby. Przyczyna jest prosta: mnóstwo ludzi mieszka na pustynnych bądź półpustynnych terenach, na których od dawna jej brakuje.

mapa pokazuje tereny dotknięte niedoborem wody

Według Sztokholmskiego Instytutu Ochrony Środowiska aż jedna trzecia ludności świata żyje na obszarach dotkniętych umiarkowanym lub ostrym niedoborem wody.

A zapotrzebowanie na nią wzrastało w tempie ponad dwukrotnie przewyższającym współczynnik przyrostu naturalnego. Z drugiej strony zasoby wodne są w zasadzie stałe. Głębsze studnie i nowe zbiorniki mogą chwilowo pomóc, jednak ilość opadów atmosferycznych i wód podziemnych w istotny sposób się nie zmienia. Dlatego, jak oceniają meteorolodzy, w ciągu 25 lat ilość wody przypadająca na osobę może zmniejszyć się o połowę.

Wpływ na zdrowie i żywność

Jak niedobór wody odbija się na ludziach ? Po pierwsze, szkodzi zdrowiu. Nie chodzi o to, że umrą oni z pragnienia, lecz o to, że niska jakość wody używanej do gotowania i picia jest przyczyną chorób. Około 80 procent chorób i przeszło jedna trzecia zgonów w krajach rozwijających się to skutki korzystania ze skażonej wody. W półpustynnych krajach Trzeciego Świata zbiorniki wodne są często zanieczyszczone ludzkimi bądź zwierzęcymi odchodami, pestycydami, nawozami lub chemikaliami przemysłowymi. Uboga rodzina może nie mieć innego wyjścia, jak tylko wykorzystywać taką zanieczyszczoną wodę.

więcej informacji

Według WHO na choroby spowodowane piciem zanieczyszczonej wody co osiem sekund umiera jedno dziecko!

Według czasopismo World Watch w krajach rozwijających się picie brudnej wody jest przyczyną 80 procent wszystkich chorób. Zabójcze choroby szerzące się przez wodę, między innymi biegunka, cholera i tyfus, zbierają największe żniwo w tropikach. Jednakże nie występują tylko w krajach rozwijających się. W miarę wzrostu zapotrzebowania na wodę takie konflikty będą się wzmagać.

Może trudno nam uwierzyć, że na naszej planecie zasoby wodne są na wyczerpaniu, jeśli z każdego kranu tryska woda, i mamy higieniczną ubikację obficie spłukającą wszelkie nieczystości. Ale musimy pamiętać, iż zaledwie 20 procent mieszkańców ziemi żyje w takim luksusie. W Afryce wielu kobietom zdobywanie wody, często skażonej, zabiera nawet sześć godzin dziennie. Czy technika rozwiąże ten problem ?. Czy można oszczędniej gospodarować wodą? Gdzie się ona podziała?

Co się stało z wodą?

Około 97 procent wody na ziemi znajduje się w morzach i oceanach; jest ona zbyt słona, by można ją było używać do picia lub wykorzystywać w rolnictwie bądź przemyśle.

Woda słodka stanowi tylko 3 procent wszystkich zasobów, jednak - jak pokazuje ilustracja obok - większa jej część jest trudno dostępna.

Niestety, bardzo często opady mają postać ulewnych deszczów. Nie tylko wywołują one powodzie, ale również szybko spływają z lądu do morza. W niektórych miejscach opady są intensywne, podczas gdy w innych skąpe. Większość ludzi na ziemi żyje na obszarach mniej zasobnych w wodę. Na przykład stosunkowo niewiele osób mieszka w tropikalnych, obfitujących w deszcze rejonach Afryki i Ameryki Południowej. Potężna Amazonka toczy do Atlantyku 15 procent wszystkich wód spływających do mórz i oceanów na świecie, jednak z powodu niskiej gęstości zaludnienia wykorzystuje się tylko niewielką część jej zasobów. Tymczasem jakieś 60 milionów ludzi żyje w Egipcie, kraju o minimalnych opadach, w którym prawie całe zapotrzebowanie na wodę musi zospokoić zbyt mocno eksploatowany Nil.

Rosnące zapotrzebowanie na wodę

Jeśli mieszkasz w kraju uprzemysłowionym niewątpliwie zauważyłeś, że fabryki skupiają się w pobliżu większych rzek. Przyczyna jest prosta. Przemysł potrzebuje wody do produkcji praktycznie wszystkiego, od komputera do spinacza. Zdumiewającą jej ilość zużywają na przykład przetwórnie płodów rolnych. A elektrownie mają na nią wprost nienasycony apetyt i dlatego zwykle są usytuowane przy brzegu rzeki lub jeziora. Jeszcze więcej wody potrzebuje rolnictwo. W wielu miejscach opady są zbyt małe lub niepewne, by zagwarantować dobre zbiory, dlatego irygacja wydawała się idealnym rozwiązaniem pozwalającym wykarmić głodną planetę. Odkąd jednak rolnictwo uzależniło się od nawadniania, zużywa większość zasobów słodkiej wody.

Gdzie zużywa się wodę?

Coraz częściej sięga się do rezerw w postaci wód gruntowych. Wody gruntowe to te, do których sięgamy kopiąc studnię. Warstwy wodonośne należą do głównych magazynów wody słodkiej na naszej planecie. Jednak i one się wyczerpują. W raporcie Funduszu Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom zatytułowanym Groundwater: The Invisible and Endangered Resource ( Wody gruntowe: niewidzialne i zagrożone zasoby) oceniono, że z tych rezerw pochodzi połowa wody używanej w gospodarstwach domowych i do nawadniania pól uprawnych. Ponieważ woda gruntowa jest zazwyczaj mniej zanieczyszczona niż powierzchniowa, stanowi główne źródło wody pitnej zarówno w miastach, jak i na wsiach. Gdyby z tych zasobów korzystano z umiarem, pozostawałyby na stałym poziomie, ponieważ regularnie się odnawiają dzięki opadom deszczu, który powoli przesiąka do tych podziemnych zbiorników. Jednakże do dziesiątków lat eksploatacja wody przewyższa jej naturalne uzupełnienie. W rezultacie poziom wód gruntowych coraz bardziej się obniża, aż w końcu nie jest już możliwe lub nie opłaca się tak głęboko po nią sięgać. Problemy wynikające z uszczuplenia zasobów wód gruntowych pogłębiają się jeszcze wskutek ich skażenia. Nawozy używane w rolnictwie, ludzkie i zwierzęce odchody oraz chemiczne odpady przemysłowe przenikają do wód gruntowych. W raporcie opublikowanym przez Światową Organizację Metereologiczną stwierdzono:

"Kiedy skazi się warstwę wodonośną, naprawianie sytuacji może wymagać czasu i być kosztowne, a nawet niemożliwe. Powolne przenikanie zanieczyszczeń nazwano chemiczną bombą zegarową. Zagraża ona całej ludzkości"

W dodatku, jak na ironię, woda wypompowywana z jej podziemnych rezerwuarów może niszczyć glebę, którą miała nawadniać. Większość takich ziem w pustynnych i półpustynnych rejonach świata już uległa zasoleniu.

Aby oszczędzić wodę, potrzebne są zarówno chęci, jak i możliwości. (np. mnie energochłonne i wodochłonne technologie, zmiana upraw na ekologiczne - z np. zadrzewieniami śródpolnymi i przemieszaniem gatunków roślin - tzw. permakultury - które magazynują wodę , nie tracą jej odparowując jak monokultury - www.zieloni.w.pl)

Polska Czerwona Księga

Zorganizowana walka o zwierzęta

Chronione ostoje

Zagrożony świat roślin

Kategorie zagrożeń gatunków

Czerwona księga jest rejestrem zagrożonego życia. Zawiera listę ginących gatunków zwierząt i roślin wraz z ich dokładnym opisem i mapami rozmieszczenia. Określa stopień zagrożenia poszczególnych gatunków, rzadkość ich występowania oraz stosowane i proponowane sposoby ochrony.

Dla Polski czerwoną księgę zwierząt opracowano w 1992 roku, a czerwoną księgę roślin - w 1993.

Świat fauny i flory ubożeje w zastraszającym tempie. Ocenia się, że każdego dnia z naszej planety znika bezpowrotnie 137 gatunków roślin i zwierząt. Wymieranie jest procesem naturalnym, lecz obecne tempo można porównać jedynie z wielkim wymieraniem dinozaurów. W przeważającej mierze wywołuje je działalność człowieka. W Polsce sytuacja wygląda nieco lepiej. W ciągu ostatnich czterech wieków ubył prawdopodobnie jeden gatunek ryby, co 130 - 200 lat ubywał gatunek ssaka, a lista rodzimych ptaków zmniejszyła się o jeden gatunek co 40 lat. Przyrodnicy od dawna biją na alarm i podejmują działania zmierzające do ocalenia ginącej fauny i flory.

Zorganizowana walka o zwierzęta

W 1949 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (UICNR) utworzyła komisję ochrony gatunków wymierających. Komisja ta opracowuje spisy ginących zwierząt, bada przyczyny ich wymierania i szuka sposobu ocalenia. Dzięki jej pracom w roku 1949 powstała pierwsza światowa lista zwierząt bliskich wyniszczenia. W 1962 roku, została wydana międzynarodowa "Czerwona księga danych", w której opisano około 300 gatunków. Umieszczono je na kartach w różnych kolorach, zależnie od stopnia zagrożenia. Te, które były na krawędzi zagłady, oznaczono kolorem czerwonym i stąd wywodzi się nazwa księgi. Pojawiając się też karty zielone, które oznaczają, że gatunki na nie wpisane wyprowadzono ze stanu zagrożenia. Księga ta, stale aktualizowana i uzupełniana, powiększa się.

"Polska czerwona księga zwierząt" powstała w Zakładzie Ochrony Przyrody i Zasobów Naturalnych PAN w Krakowie.

Chronione ostoje

Niepylak apollo zachował się tylko w Tatrach i Pieninach. Ściśle chroniony, skrajnie zagrożony, ma kategorię E

Wąż Eskulapa występuje w kilku koloniach na południu kraju.

Ściśle chroniony, otrzymał kategorię E

Nur czarnoszyi gnieździł się nielicznie jeszcze w latach 50 na Pomorzu. Obecnie można zobaczyć jedynie osobniki migrujące

Nie sposób określić, ile gatunków zwierząt występuje obecnie na terytorium Polski. Stosunkowo dobrze poznane kręgowce reprezentowane są przez 624 gatunki. Ponad połowę (377) stanowią ptaki, dalej ryby (113), ssaki (102), płazy (18), gady (9) i krągłouste (5). Kilkaset lat wcześniej było ich więcej.

W ostatnich 4-5 stuleciach wymarło lub wycofało się z Polski 11 - 15 gatunków; wyginięcie tura i tarpana jest trwałą stratą dla fauny światowej, pozostałe gatunki, choć nie ma ich już w naszym kraju, teoretycznie można je odnowić.

Spośród tych, które przetrwały, 40 znajduje się w stanie skrajnego zagrożenia i w każdej chwili może dojść do ich całkowitej zagłady. Do gatunków tych należą przede wszystkim; wśród ssaków - podkowiec mały, nocek orzęsiony, świstak, morświn, żbik, foka szara, norka europejska; wśród ptaków - orlik grubodzioby, orzeł włochaty, sokół wędrowny, pustułeczka, głuszec, drop, ostrygojad, biegus zmienny, brodziec leśny, dubelt, bekasik, kulon, rybitwa białowąsa, rybitwa popilata, puszczyk mszarny, żółna, nagórnik, pomurnik; wśród gadów - żółw błotny, jaszczurka zielona, wąż Eskulapa; wśród ryb - łosoś europejski, koza złotawa, skrzelopływka bagienna; wśród bezkręgowców - niepylak apollo, kniejowiec sudecki, kniejowiec barwny większy, modraszek rozchodnikowiec, modraszek gniady, zieleńczyk globularia, nadobnica alpejska.

Jest bardzo prawdopodobne, że niektóre z tych zwierząt, jak norka europejska, drop czy skrzelopływka bagienna, wyginęły już na polskich ziemiach. Najbardziej dramatycznie przedstawia się sytuacja nietoperza jaskiniowego, jak również dużych ptaków związanych z siedliskami typu stepowego, bagiennego i mokradłami.

Większość tych zwierząt wymaga już nie tylko ochrony prawnej i pozostawienia ich w spokoju, lecz także ochrony czynnej- zorganizowanych działań i nakładów finansowych opartych na doskonałej wiedzy o biologii i ekologii tych gatunków.

Kilkanaście gatunków, które znalazły się w księdze, jest zaliczanych również do najbardziej zagrożonych w Europie.

W "Polskiej czerwonej księdze zwierząt" nie zmieściły się zwierzęta, których obszar występowania i liczebność gwałtownie się zmniejsza, ale są jeszcze dość częste i szeroko rozprzestrzenione. Należą do nich m.in.: jeleń, bocian biały, bocian czarny, krogulec, pustułka, jarząbek, cietrzew, przepiórka, brodziec krwawodzioby, zimorodek, gołąb siniak, podróżniczek, gniewosz plamisty, kumak nizinny, troć wędrowna, troć jeziorna, brzana, brzanka, strzebla potokowa, certa, lipeń, minog morski, minog Władykowa, rak rzeczny, rak stawowy, grzebiuszka ziemna, rozpiór, głowacz białopłetwy. W skali europejskiej są one uznawane za poważnie zagrożone.

Dane zawarte w "Polskiej czerwonej księdze zwierząt" uzmysławiają, że byt znacznej liczby gatunków ogranicza się praktycznie do jednej lub najwyżej kilku wyspowych ostoi. Na przykład bekas dubelt i bekasik gnieżdżą się najprawdopodobniej tylko na Bagnach Biebrzańskich. Także tutaj są nieliczne stanowiska lęgowe wielu innych cennych i pięknych gatunków, np.: rożeńca, rybitwy białoskrzydłej, sowy błotnej, kureczki kropiatki, bataliona, kulika wielkiego, błotniaka zbożowego, orlika grubodziobego. Niezwykle ważna rola przypada Puszczy Białowiskiej, ostoi nie tylko żubra, ale także takich gatunków jak: ryjówka średnia, zając bielak, orlik grubodzioby, orzeł włochaty, puszczyk mszarny, włochatka, sóweczka, dzięcioł trójpalczasty, dzięcioł biołogrzbiety i wielu innych.

Nie wystarczy bowiem objęcie ochroną prawną czy też umieszczenie na czerwonej liście jakiegoś gatunku. Zwierzęta muszą żyć we właściwym dla nich środowisku, np. rysie i żubry w prastarych puszczach, a pstrągi i łososie w krystalicznie czystych strumieniach. Tymczasem powszechnie stosuje się środki chemiczne w rolnictwie, leśnictwie i sadownictwie, przemysł zatruwa środowisko. Według niedawno przeprowadzonych badań ekologicznych czynniki te powodują spadek liczebności ponad 150 spośród 344 gatunków objętych obserwacją. Bardzo negatywnie wpływając też: mechanizacja prac leśnych i polowych, wyrąb lasów, tworzenie na dużych obszarach monokultur, zmasowana turystyka oraz kłusownictwo i wandalizam. W tej sytuacji najbardziej zagrożone są : zwierzęta wyspecjalizowane, to znaczy takie, które mogą przeżyć tylko w specyficznych warunkach, np. na bagnach, torfowiskach lub w starych drzewostanach, oraz zwierzęta zajmujące wyższe poziomy troficzne (odżywcze), np. nietoperze i duże drapieżniki. Spora grupa zwierząt lądowych, głównie płazy i gady, ginie na drogach pod kołami pojazdów mechanicznych. Ryby i inne zwierzęta wodne wymierają przeważnie w wyniku skażeń i zanieczyszczeń wód, a także odprowadzania podgrzanych wód z elektrociepłowni. Dla ryb wędrownych (np. łososia) dodatkową przeszkodę uniemożliwiającą przejście normalnego cyklu rozwojowego tworzą zapory i progi wodne bez funkcjonujących przepływek (np. zapora na Wiśle pod Włocławkiem). Na owady, oprócz chemizacji, szkodliwie wpływa wyrąb starych drzew i drzewostanów oraz zarastanie i zalesienie siedlisk łąkowych. Niekiedy wyniszcza je także kolekcjonerstwo.

Zagrożony świat roślin

Niektóre gatunki sasanek w środowisku naturalnym wyginęły całkowicie, inne są poważnie zagrożone. Odmiany zdobiące ogrody to wyhodowane przez człowieka mieszańce.

Róża francuska (kategoria V). Jej atutem są silne podziemne rozłogi, ale i one nie potrafią się oprzeć działaniu herbicydów

Fiołek torfowy szybko znika z polskiej flory (kategoria E). Jest zastępowany przez formy mieszańcowe, które charakteryzuje znaczna ekspansywność.

Proces wymierania roślin w XX wieku także wyraźnie się spotęgował. W ciągu ostatnich 100 lat bezpowrotnie wyginęło na ziemiach polskich około 40 gatunków roślin. Na listę zagrożonych wpisano co piątą roślinę naczyniową polskiej flory. Ginięcie tzw. roślin niższych, czyli porostów, glonów i mszaków, jest jeszcze bardziej masowe, a bezpośrenie zagrożenie dotyczy 40 procent ich populacji.

W ramach działalności na rzecz ratowania środowiska naturalnego Instytut Botaniki im. W. Szefera i Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie przygotowały "Polską czerwoną księgę roślin". Podstawą jej opracowania były badania terenowe, którymi objęto wybrane rejony kraju, oraz piśmiennictwo botaniczne sięgające początków XIX wieku.

W księdze znalazły się opisy paprotników i roślin kwiatowych wymarłych już na terenie Polski lub w różnym stopniu zagrożonych wyginięciem. Ogółem omówiono 206 roślin w randze gatunku lub sporadycznie, podgatunku i choć jest to zaledwie część wyszystkich roślin, którym grozi zagłada, umieszczenie ich w księdze zwraca społeczną uwagę na rangę problemu.

Księga wymienia 34 gatunki, które z terenu Polski znikły całkowicie, głównie na skutek utraty naturalnych siedlisk. Należą tu m.in. : mniszek pieniński, warzucha polska, mieczyk drobnokwiatowy, lnicznik właściwy, turzyca żytowata, śmiatłek szczeciniasty, pyłek błotny, szyplin zielony, podeźrzon lancetowaty czy karmnik nadmorski. Dwie pierwsze były polskimi endemitami, więc ich wygninięcie stanowi szczególną stratę. Wprawdze warzucha polska żyje jeszcze na stanowiskach zastępczych, gdzie została przeniesiona, oraz jest uprawiana w ogrodzie botanicznym, lecz według nomenklatury Światowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) należy do kategorii gatunków wymarłych.

Spośród gatunków ginących "Polska czerwona księga roślin" omawia 35. Niektóre z nich to: fiołek bagienny, fiołek torfowy, babka pierzasta, przetacznik stokrótkowy, śmijowiec czerwony, kropidło Lachenala, aldrowanda pęcherzykowata, rozrzutka brunatna. Wiele z tych roślin wymaga ochrony czynnej (np. zakładanie banków nasion), gdyż żyją one na izolowanych, niejednokrotnie reliktowych stanowiskach.

Następną grupę roślin opisanych w księdze stanowi 71 gatunków zagrożonych wyginięciem. Wśród nich znajdują się np. poryblin jeziorny, pszonak pieniński, tojad kosmatoowockowy, róża francuska, wiśnia karłowata, pęczyna błotna, wyblin jednolistny, wątlik błotny, jeżogłówka pokrewna. Jeśli okaże się, że stopień ich zagrożenia wzrasta, muszą być podejmowane działania zabezpieczające. Dlatego rośliny z tej grupy wymagają obserwacji.

Rośliny rzadkie, reprezenotwane w księdze przez 56 gatunków, nie wykazują jakiegoś gwałtownego spadku populacji. Jest ich po prostu od lat bardzo mało i sam ten fakt nakazuje troskę o nie. Przedstawicielami roślin z tej grupy są: jaskier pędzelkowaty, szczwoligorz pochwiasty, kostrzewa nibyowcza, niezapominajka wczesna, szyplin jedwabisty, turzyca poznańska, rzeżucha rezedolistna czy wieczornik śnieżny.

Pozostałe 9 gatunków umieszczonych w księdze to rośliny o różnym stopniu zagrożenia w poszczególnych rejonach kraju bądź z braku pełnej informacji nieoznaczone pod tym względem.

"Polska czerwona księga zwierząt" i "Polska czerwona księga roślin" nie mają mocy aktu prawnego, niemniej powinny stanowić użyteczny i przekonujący materiał w podejmowaniu decyzji i działań praktycznych. Nadają one opisanym gatunkom odpowiednią rangę ochroną, co jest istotne przy wytyczaniu rezerwatów przyrody i parków narodowych.

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (UICNR) zaproponowała 5 kategorii zagrożeń gatunków, stosowanych obecnie na całym świecie:

gatunki ginące, których przetrwanie jest mało prawdopodobne w obecnych szodliwych warunkach np. : żbik, sokół wędrowny, żółw błotny, łosoś, łoboda zdobna, języczka syberyjska, kruszczyk drobnolistny; gatunki zagrożone, które znajdą się kategorii E, jeżeli nadal oddziaływać będą na nie czynniki negatywne, np. : suseł perełkowy, rybołów, jelonek rogacz; kokorycz drobna, traganek zwisłokwiatowy, wilczomlecz pstry:

R gatunki rzadkie, których populacje w skali światowej są niewielkie, np. wilk, puchacz, głowacica, modliszka zwyczajna, zarzyczka górska, ostrożeń siedmiogrodzki, saussurea wielkogłowa,

O gatunki wydobyte z niebezpieczeństwa dzięki zabiegom ochronnym np. : żubr, bóbr eurepejski, kormoran czarny,

I gatunki nieokreślone, o których wiadomo, że są zagrożone lub rzadkie, ale aktualny stan rozpoznanie nie pozwala na określenie ich statusu, np. : morświn, foka szara, rybitwa czubata, jaszczurka zielona, głodek mroźny, wielichna szlachetna, ostrołódka Hallera.

Według dotychczasowej wiedzy nasza planeta to jedyne miejsce w czarnym bezmiarze wszechświata, na którym istnieje życie. Jesteśmy w kosmosie sami. Ciągłość życia na Ziemi spoczywa w rękach ludzi.

Kiedy w roku 1971 Edgar Mitchell na pokładzie statku Apollo 14 leciał na Księżyc i po raz pierwszy spojrzał na Ziemię z przestrzeni kosmicznej, wpadł w niebywały zachwyt.

"Wygląda jak skrzący się, niebieskawy klejnot (...) Przybrana w delikatnie wirujący welon bieli (...) Jak perełka w czarnych odmętach morza tajemnicy" - z entuzjazem nadawał do Houston.

Jakże odmienny widok ujrzałby Mitchell, gdyby został wysłany w kosmos 25 lat później, tym razem w specjalnych okularach, umożliwiających obserwowanie niedostrzegalnych gołym okiem gazów atmosfery ziemskiej. W ochronnej warstwie ozonu nad Antarktydą i Ameryką Północną zobaczyłby olbrzymie dziury. Zamiast połyskliwego błękitnego klejnotu ukazałaby się matowa, brudna Ziemia, otoczona ciemnymi, kłębiącymi się chmurami dwutlenku węgla i siarki.

Zatrważające statystyki!

Jeżeli ludzkość nie powstrzyma zanieczyszczenia wód, to zniszczy florę i faunę Ziemi, a w konsekwencji również życie dalej >>

W ciągu najbliższych 100 lat wzrośnie temperatura do 6 stopni dalej >>

Świat fauny i flory ubożeje w zastraszającym tempie. Ocenia się, że każdego dnia z naszej planety znika bezpowrotnie 137 gatunków roślin i zwierząt dalej >>

Czy wiesz że..?

Do polskich osiągnięć w zakresie ochrony zwierząt w skali globalnej należy zaliczyć uratowanie żubra. Obecnie żyje w naszym kraju około 600-700 żubrów, a na świecie ponad 2000. dalej >>

Smutnym faktem jest to, że tygrys syberyjski - największy przedstawiciel wielkich kotów i jedno z najbardziej dostojnych zwierząt - jest ssakiem, któremu grozi wyginięcie. dalej >>

Umiłowanie pieniędzy, krótkowzroczność i egocentryzm powodują dewastację środowiska naturalnego - powietrza, wody, gleby, życia roślinnego i zwierzęcego - oraz niosą zagładę rodzajowi ludzkiemu. Obecnie dewastacja środowiska na Ziemi zagraża bezpieczeństwu ludzkości bardziej niż cokolwiek innego. I jeśli chcemy uniknąć zagłady, musimy dokonać zmian w skali całego świata. więcej >>

źródła:

www.zieloni.w.pl

www.wiem.onet.pl

www.ekologia.gemapro.vip.alpha.pl/index2.html

materiały, opracowania własne

PYTANIA DOTYCZĄCE INFORMACJI I PORAD NA TEMAT EKOLOGII, OCHRONY ŚRODOWISKA, CYWILIZACJI, ZDROWIA, SPOŁECZEŃSTWA, CYWILIZACJI, ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU PROSIMY KIEROWAĆ DO: Stowarzyszenie Federacja Zielonych w Białymstoku SIEDZIBA: ul. Rumiankowa 14/4 15 - 665 Białystok tel. (085) 66 11 434 BIURO: ul. Rumiankowa 20, 15 - 665 Białystok tel. (085) 66 11 812 ("ZIELONY TELEFON FEDERACJI ZIELONYCH") e - mail: fzbialystok@wp.pl

Zostań członkiem wspierającym Stowarzyszenia Federacja Zielonych w Białymstoku: wpłać składkę (20 pln) lub dowolną darowiznę (najlepiej przelewem na konto Stowarzyszenia: BANK OCHRONY ŚRODOWISKA ODDZIAŁ W BIAŁYMSTOKU nr r-ku: 15401216 - 50412 - 27006 - 00), otrzymasz ulotki, plakaty, foldery, nalepki, kolorowanki, biuletyny, koszulki itp.

Jeśli chcesz aktywnie zaangażować się w prace Stowarzyszenia Federacja Zielonych w Białymstoku po próbnym okresie członkowstwa wspierającego możesz zostać członkiem zwyczajnym: brać udział w szkoleniach, wycieczkach, praktykach, stypendiach, stażach, uzyskać możliwości pracy, (tworząc lokalny odział Stowarzyszenia Federacja Zielonych) doradztwa, nauki...

Zawarte powyżej stwierdzenia są subiektywnymi opiniami autorów, których ocenę i wiarygodność pozostawiamy czytelnikowi. Prezentujemy je zgodnie z prawem do swobody wypowiedzi i wolności posiadania własnych przekonań i poglądów. Zastrzegamy, że z tego powodu nie ponosimy jakiejkolwiek odpowiedzialności za faktyczne i domniemane szkody spowodowane (jakoby) poprzez przedstawienie tych subiektywnych przekonań i poglądów. W razie jakichkolwiek wątpliwości ZAMIESZCZAMY SPROSTOWANIA. KOPIOWANIE, REPRODUKOWANIE, POWIELANIE I WYKORZYSTYWANIE CZĘŚCI LUB CAŁOŚCI INFORMACJI ZAWARTYCH W TYM DOKUMENCIE W FORMIE ELEKTRONICZNEJ. MECHANICZNEJ CZY JAKIEJKOLWIEK INNEJ BEZ PISEMNEJ ZGODY WYDAWCY JEST ZABRONIONE I PODLEGA OCHRONIE PRAWA AUTORSKIEGO. WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE - RAFAŁ KOSNO I STOWARZYSZENIE FEDERACJA ZIELONYCH W BIAŁYMSTOKU (C) 2002 r i 2003 r. KOPIOWANIE, POWIELANIE W JAKIKOLWIEK SPOSÓB I W JAKIEJKOLWIEK FORMIE CAŁOŚCI LUB CZĘŚCI (W TYM TEKSTÓW, ZDJĘĆ, GRAFIK, WYKRESÓW, DANYCH ITD.) WYŁĄCZNIE PO UZYSKANIU PISEMNEJ ZGODY.