federacja zielonych

www.zieloni.w.pl

SUPER I HIPER MARKETY-wady i zalety... - krótki "zielony" raport o rozwoju gospodarczym i społecznym...

zaściankowość i nowoczesność, dlaczego wyrzucanie super i hiper marketów poza miasta nie ma nic wspólnego z ekologią, społeczna rola centrów handlowych, jakość życia, polityka i konkurencja, monopolizacja rynku

OPRACOWANO NA PODSTAWIE MATERIAŁÓW WŁASNYCH STOWARZYSZENIA DZIĘKI DOTACJI FIRMY "INTERCOMMERCE", "A-ZET" I ŚRODKOM WŁASNYM STOWARZYSZENIA - RAFAŁ KOSNO OPINIE ZAWARTE W NINIEJSZYM OPRACOWANIU SA WŁASNYMI OPINIAMI AUTORÓW, POWSTAŁY NIEZALEŻNIE OD DOTUJĄCYCH I NIEKONIECZNIE SĄ ZGODNE Z ICH OPINIAMI I POGLĄDAMI

SPIS TREŚCI:

OCENA WYBORU NAJKORZYSTNIEJSZEGO WARIANTU LOKALIZACYJNEGO CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO

PORÓWNANIE 3 WARIANTÓW LOKALIZACJI

Wykonanie tzw. "ZIELONEGO DACHU"

PARKINGI

ZIELEŃ

ZIELEŃ (PROJEKTOWANA)

ZIELEŃ (ISTNIEJĄCA - ZMIANY)

TERENY ZIELONE W SĄSIEDZTWIE CENTRUM

INNE ROZWIĄZANIA PROŚRODOWISKOWE I PROEKOLOGICZNE

ASPEKTY I UWARUNKOWANIA GOSPODARCZO - SPOŁECZNE

ANALIZA PRZYPADKU "AUCHAN" - BIAŁYSTOK

SPOŁECZNA ROLA CENTRÓW HANDLOWYCH

GŁOS "PRZECIW"

"GLOBALIZACJA" - ZA I PRZECIW

GŁOS "ZA"

INFORMACJA O STOWARZYSZENIU, ZASTRZEŻENIA

ZAŁĄCZNIKI: OPRACOWANIE DLA NACZELNEJ IZBY KONTROLI, INNE...

OCENA WYBORU NAJKORZYSTNIEJSZEGO WARIANTU LOKALIZACYJNEGO CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO

ABY OCENIĆ RZECZYWISTY wpływ na środowisko PODSTAWOWA SPRAWA JEST PORÓWNANIE 3 WARIANTÓW:

  1. Bez podejmowania przewidywanych działań (zachowanie stanu obecnego)
  2. Ocena skutków przeprowadzenia proponowanych działań w wybranym wariancie z uzasadnieniem wyboru (ekonomicznym, technicznym, prawnym itp.)
  3. ODNIESIENIE DO NAJKORZYSTNIEJSZYCH DLA ŚRODOWISKA ROZWIĄZAŃ (nawet jeśli zakłada się , że obecnie są niemożliwe do realizacji) z opisem przyczyn, barier, przeszkód np ekonomicznych, technicznych, prawnych itp.)

WTEDY MOŻNA FAKTYCZNIE OCENIĆ JAKIE BĘDĄ RZECZYWISTE EFEKTY ZAPLANOWANYCH DZIAŁAŃ W CELU PRZESTRZEGANIA PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA.

PORÓWNANIE 3 WARIANTÓW LOKALIZACJI CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO

  1. WARIANT LOKALIZACJI CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO DALEKO OD CENTRUM MIASTA, NA OBRZEŻACH LUB POZA GRANICAMI MIASTA (Analiza przypadku "Auchan" Białystok)

2. WARIANT ZEROWY-zachowanie stanu istniejącego na terenie projektowanej LOKALIZACJI CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO (zakłady rzeźnicze i przetwórstwa drobiu przy emisji zanieczyszczeń, ruchu samochodów ciężarowych dowożących drób, uciążliwości zapachowej, zagrożenia awariami (pogorszenie warunków bezpieczeństwa, itd.

3. ODNIESIENIE DO NAJKORZYSTNIEJSZYCH DLA ŚRODOWISKA ROZWIĄZAŃ (nawet jeśli zakłada się , że obecnie są niemożliwe do realizacji) - analiza zjawiska ekspansji wielkich sieci supermarketów w Polsce jako przejaw GLOBALIZACJI - ZALETY I WADY, opisane propozycje dotyczące CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO (np. "zielony dach" zieleń projektowana i istniejąca z przebudową, sąsiadujące tereny zielone, materiały, klimat, hałas, zanieczyszczenia, komunikacja)

Z PORÓWNANIA W/W "WARIANTÓW" ORAZ PRZEPROWADZENIA PROCEDURY OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO" WYNIKA

ŻE PROPONOWANA LOKALIZACJA CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO SPOWODUJE POPRAWĘ STANU ŚRODOWISKA W STOSUNKU DO STANU OBECNEGO.

INNE OPCJE SA PRAWDOPODOBNIE BARDZIEJ SZKODLIWE DLA ŚRODOWISKA:

TEGO TYPU OPINIA ZOSTAŁA ZGŁOSZONA PRZEZ PRZEDSTAWICIELA STOWARZYSZENIA FEDERACJA ZIELONYCH W BIAŁYMSTOKU DO OSÓB OPRACOWUJĄCYCH DOKUMENTACJĘ "RAPORTÓW ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO" (OCEN ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO) (P. MADEJSCY) Z WNIOSKIEM O SZCZEGÓLNIE PODKREŚLENIE TEGO FAKTU W DOKUMENTACJI "RAPORTÓW ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO" (OCEN ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO) DLA PROPONOWANEJ LOKALIZACJI CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO.

Podstawa Prawna: USTAWA z dnia 27 kwietnia 2001 r. "Prawo ochrony środowiska" (Dz.U.2001.62.627 z dnia 20 czerwca 2001 r.) m.in.. art. 47; 52:

Art. 47. W postępowaniu w sprawie oceny oddziaływania na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia: 1) bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na: a) środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi, b) dobra materialne, c) dobra kultury, d) wzajemne oddziaływanie między czynnikami, o których mowa w lit. a)-c, (...)2) możliwości oraz sposoby zapobiegania i ograniczania negatywnego oddziaływania na środowisko, 3) wymagany zakres monitoringu. Art. 52. 1. Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać: 1) opis planowanego przedsięwzięcia, a w szczególności: charakterystykę całego przedsięwzięcia i warunki wykorzystywania terenu w fazie realizacji i eksploatacji, b) główne cechy charakterystyczne procesów produkcyjnych, c) przewidywane wielkości emisji, wynikające z funkcjonowania planowanego przedsięwzięcia, 2) opis elementów przyrodniczych środowiska, objętych zakresem przewidywanego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, 3) opis analizowanych wariantów, w tym wariantu: a) polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, b) najkorzystniejszego dla środowiska, wraz z uzasadnieniem ich wyboru, 4) określenie przewidywanego oddziaływania na środowisko analizowanych wariantów, w tym również w wypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, a także możliwego transgranicznego oddziaływania na środowisko,

POTRZEBNE JEST DOKŁADNIEJSZA NIŻ DOTYCHCZAS ANALIZA M.IN. NIEBEZPIECZNYCH, RYZYKA ZAGROŻEŃ, , SKUTKÓW M.IN. POŻARÓW - BUDYNKU CENTRUM LUB SAMOCHODÓW NA PARKINGACH, SPOSOBÓW AKCJI RATUNKOWEJ W TYM PRZYPADKU, ZAGROŻENIA OKOLICZNYCH MIESZKAŃCÓW, METOD EWAKUACJI, ZAPOBIEGANIA ROZPRZESTRZENIANIA SIĘ OGNIA - NP. PASY ROZDZIELAJĄCE MIEJSCA PARKINGOWE, SYMULACJA POŻARU...

5) uzasadnienie wybranego przez wnioskodawcę wariantu, ze wskazaniem jego oddziaływania na środowisko, w szczególności na ludzi, zwierzęta, rośliny, powierzchnię ziemi, wodę, powietrze, klimat, dobra materialne, dobra kultury, krajobraz, oraz wzajemne oddziaływanie między tymi elementami

6) opis przewidywanych znaczących oddziaływań planowanego przedsięwzięcia na środowisko, obejmujący bezpośrednie, pośrednie, wtórne, skumulowane, krótko-, średnio- i długoterminowe, stałe i chwilowe oddziaływania na środowisko, wynikające z: istnienia przedsięwzięcia, b) wykorzystywania zasobów środowiska, c) emisji, oraz opis metod prognozowania, zastosowanych przez wnioskodawcę,

7) opis przewidywanych działań mających na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko,

8) jeżeli planowane przedsięwzięcie jest związane z użyciem instalacji, porównanie, z zastrzeżeniem ust. 2, proponowanej technologii z technologią spełniającą wymagania, o których mowa w art. 143,

9) wskazanie, czy dla planowanego przedsięwzięcia konieczne jest ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania oraz określenie granic takiego obszaru, ograniczeń w zakresie przeznaczenia terenu, wymagań technicznych dotyczących obiektów budowlanych i sposobów korzystania z nich

10) przedstawienie zagadnień w formie graficznej,

11) analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem,

12) przedstawienie propozycji monitoringu oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na etapie jego budowy i eksploatacji,

13) wskazanie trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we współczesnej wiedzy, jakie napotkano, opracowując raport,

14) streszczenie w języku niespecjalistycznym informacji zawartych w raporcie

15) nazwisko osoby lub osób sporządzających raport,

16) źródła informacji stanowiące podstawę do sporządzenia raportu.

Wykonanie tzw. "ZIELONEGO DACHU"

Wykonanie tzw. "ZIELONEGO DACHU" - poprzez dosyć prostą i tanią izolację dachu - pokrycie go warstwa darni (wykonanie tego typu "ZIELONEGO DACHU" możliwe jest dzisiaj tanim kosztem na praktycznie każdym istniejącym budynku)

"ZIELONY DACH":

LATO

ZIMA

ZAPOBIEGA NAGRZEWANIU SIĘ BUDYNKU LATEM - OBNIŻA TEMPERATURĘ WEWNĘTRZNĄ O OKOŁO OD 5 DO 15 STOPNI CELSJUSZA

ZAPOBIEGA OCHŁADZANIU BUDYNKU ZIMĄ - UTRACIE CIEPŁA IZOLUJĄC - PODWYŻSZA TEMPERATURĘ WEWNĘTRZNĄ O OKOŁO OD 5 DO 15 STOPNI CELSJUSZA

"ZIELONY DACH" POWODUJE NAWET DO 30 % OSZCZĘDNOŚCI (W STOSUNKU DO STANU ISTNIEJĄCEGO) W POSTACI:

LATO

ZIMA

MNIEJSZE ZUŻYCIE ENERGII NA KLIMATYZACJĘ, OBNIŻENIE TEMPERATURY WEWNĄTRZ BUDYNKU LATEM

MNIEJSZE ZUŻYCIE ENERGII NA OGRZEWANIE, PODWYŻSZENIE TEMPERATURY WEWNĄTRZ BUDYNKU ZIMĄ

PARKINGI

ZAMIAST WYKONANIA POWIERZCHNI PARKINGOWYCH WOKÓŁ CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO Z ASFALTU PROPONUJEMY WYKONANIE POWIERZCHNI PARKINGOWYCH WOKÓŁ CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO Z KOSTKI BRUKOWEJ W JASNYCH KOLORACH:

POWIERZCHNIA PARKINGOWA WOKÓŁ CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO:

Z ASFALTU

Z KOSTKI BRUKOWEJ W JASNYCH KOLORACH:

ASFALT ze względu na czarny kolor oraz swoje właściwości materiałowe MAGAZYNUJE CIEPŁO LATEM POPRZEZ AKUMULACJĘ,

KOSTKA BRUKOWA W JASNYCH KOLORACH ze względu na jasne kolory oraz swoje właściwości materiałowe ODBIJA CIEPŁO LATEM

na skutek czego temperatura w pobliżu dużych asfaltowych powierzchni latem może być wyższa od 5 do nawet 15- 20 stopni Celsjusza. Powoduje to większe (do nawet 30 %) zużycie energii na chłodzenie budynków, dyskomfort klientów oraz zwiększenie zagrożenia pożarowego (poprzez m.in. parkujące samochody)

na skutek czego temperatura w pobliżu dużych powierzchni parkingowych latem PRAWIE NIE ROŚNIE. Powoduje to OSZCZĘDNOŚCI ENERGII (do nawet 30 %) na chłodzeniu budynków, komfort klientów oraz zwiększenie bezpieczeństwa przeciwpożarowego.

ASFALT łatwo ulega deformacji, nie nadaje sie praktycznie do ponownego wykorzystania po rozbiórce, w dłuższym okresie użytkowania traci swoje korzystne właściwości szczelnej izolacji podłoża

KOSTKA BRUKOWA jest bardziej przyjazna dla środowiska, łatwiej dokonywać jej naprawy, wymiany, remontów, przebudowy, jest łatwiejsza w demontażu, wymaga wykonania starannej i szczelnej izolacji podłoża

ZIELEŃ (PROJEKTOWANA)

Znacznemu obniżeniu temperatury latem (i podwyższeniu zimą) sprzyja także wszelka forma zagospodarowania terenu zielenią - poprzez magazynowanie wilgoci, ochronę przed wiatrem, zapobieganie przesuszaniu powietrza, łagodzeniu wahania temperatur, zachowaniu korzystnych warunków mikroklimatycznych i poprawie komfortu klientów, oczyszczaniu powietrza i wychwytywaniu zanieczyszczeń.

Dlatego proponowalibyśmy nasadzenia drzew i krzewów (np. żywopłotów o wysokości od 50 do 150 cm w strefie parkingowej, na granicy działek), które oprócz funkcji klimatycznej i oczyszczającej spełniałyby także rolę "żywych ekranów akustycznych" tłumiących hałas, zarówno pochodzących od sąsiadujących dróg jak i ten którego źródłem jest samo centrum handlowo - usługowe - budynek, drogi dojazdowe i parkingi.

ZIELEŃ (ISTNIEJĄCA - ZMIANY)

Warto również zachować istniejące drzewa na granicy terenów centrum handlowo - usługowego (z w/w przyczyn), o ile nie stwarzają one zagrożeń (ze względu na stan, wiek, wysokość - brak możliwości przycięcia).

TERENY ZIELONE W SĄSIEDZTWIE CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO

W przyszłości istnieje możliwość wykorzystania sąsiadujących terenów zielonych związanych z dorzeczem rzeki Białki -

STWORZENIA OBOK CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO TERENÓW SPACEROWYCH,

Co może zwiększyć atrakcyjność terenów CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO

i zachęcić mieszkańców miasta do częstych odwiedzin atrakcyjność terenów CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWEGO

INNE ROZWIĄZANIA PROŚRODOWISKOWE I PROEKOLOGICZNE

Ponieważ CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWE będzie miejscem przebywania i pracy dużej ilości osób, można zastosować szereg innych ROZWIĄZAŃ PROŚRODOWISKOWYCH I PROEKOLOGICZNYCH, mających na celu wprowadzenie oszczędności energii, wody, materiałów itp.

Chociaż często początkowe koszty wykonania tego typu ROZWIĄZAŃ są wysokie, w miejscach takich jak CENTRUM HANDLOWO - USŁUGOWE zużywające duże ilości energii, wody itp. oszczędności wynikłe z ich zastosowania szybko przewyższyć mogą poniesione nakłady, np.

  • Kolektory słoneczne do ogrzewania wody
  • Pompy ciepła (do np. pozyskania ciepła z gruntu, lub co bardziej uzasadnione schładzania np. pomieszczeń o zbyt dużej temperaturze i przenoszenia ciepła do pomieszczeń o zbyt niskiej

ASPEKTY I UWARUNKOWANIA GOSPODARCZO - SPOŁECZNE

Jedną z najgorszych cech społeczeństwa w którym przyszło żyć człowiekowi jest totalitaryzm - oznaczający przymus, zniewolenie BRAK SWOBODNEJ MOŻLIWOŚCI WYBORU. W interesie społecznym leży, aby człowiek z poszanowaniem granic wolności innych ludzi miał prawo do własnych przekonań, poglądów opinii sposobu życia, idei a nawet obowiązek dokonywania wyborów w oparciu w własne sumienie, i własne zdanie. Brak możliwości odmowy podporządkowania się narzuconym odgórnym ideom kończy się na ogół tragicznie (np. hitleryzm, stalinizm, niewolnictwo, rasizm) - możliwość zmian i zdolność do dostosowania, współczucie są czynnikami które umożliwiają ewolucyjne zmiany człowieka i całego społeczeństwa i coraz lepsze życie.

TOTALITARYZM, MONOPOLIZACJA DOTYCZYĆ MOŻE KAŻDEJ DZIEDZINY ŻYCIA - WIEDZY (DOGMATYZM POWODUJĄCY JEJ ZAFAŁSZOWANIE), INFORMACJI (PROPAGANDA ZAMIAST RZETELNYCH WSZECHSTRONNYCH FAKTÓW) norm zachowań, JAK RÓWNIEŻ GOSPODARKI.

Bez odpowiednich uregulowań na tzw. wolnym rynku możliwa jest sytuacja, że sukces odniosą podmioty które wcale nie oferują najlepszych (lub najtańszych) produktów, wykorzystując niezbyt uczciwe metody (jak np. oszustwa, nieuczciwa konkurencja).

Zacofana polska gospodarka w bardzo małym stopniu nastawiona była na zaspokojenie potrzeb społecznych.

Produkowano to, o czym zdecydowały (z różnych przyczyn) władze,

nie to czego potrzebowaliby ludzie.

Krępowanie ludzkiej pomysłowości, inwencji, skłonności do samodzielnego myślenia, inicjatywy i udoskonalania otaczającego świata powodowały, (pomijając ich stały niedobór i niedostępność) że

towary i usługi w krajach gospodarki ręcznie sterowanej były drogie, niskiej jakości, brzydkie, niefunkcjonalne, przestarzałe.

Konieczność zakupu licencji świadczyła o braku mechanizmu "rynku dla ludzi".

W gospodarce rynkowej np. krajów zachodnich towary i usługi powstawały z myślą o człowieku, o zaspokojeniu jego potrzeb, stąd ich wyższa jakość, funkcjonalność.

Wobec nadmiaru towarów

decyzję podejmuje konsument

mając możliwość:

  • wyboru
  • porównania cech produktów
  • ich ceny
  • warunków zakupu serwisu
  • gwarancji
  • z możliwością dochodzenia szkód spowodowanych przez wadliwy produkt lub źle wykonaną usługę.

Stąd po zniesieniu systemu totalitarnego wielki sukces Polsce odniosły towary importowane. Polacy wreszcie mogli kupić towary lepsze i niejednokrotnie tańsze.

W normalnej gospodarce istnieje swoboda prowadzenia działalności gospodarczej, stad też po przejęciu pewnych wzorców i standardów jakości towarów i usług lokalna gospodarka uniezależnia się od towarów i usług importowanych z zagranicy, wykształcając i oferując ich krajowe lub lokalne porównywalne odpowiedniki, często nawet lepsze (bo bardziej odpowiadające lokalnym potrzebom) i tańsze.

Nikt nie próbuje zabronić importu do Polski np. zagranicznych telewizorów, samochodów, odzieży żywności (szczególnie tej, której w Polsce się nie produkuje ze względu na np. warunki klimatyczne). Obecność tego typu produktów i usług stwarza warunki konkurencji- korzystnej dla klienta, powodującej sytuacje, w której sukces odniosą produkty i usługi najbardziej odpowiadające różnorodnym potrzebom społecznym. Oczywiście znaczenie mają tu np. koszty transportu, czy obieg pieniądza (poprzez podatki, cła) powodujące racjonalizację zachowań rynkowych

- np. taniej jest nabyć (lub powinno tak być) produkty i usługi lokalne ze względu na koszty transportu, dostępność.

Monopolizacja czy sztuczne uprzywilejowanie wybranych podmiotów skazuje konsumenta na dokonywanie określonych wyborów.

Sieci supermarketów rozpoczynające działalność w Polsce w początkowym okresie wywierają szereg pozytywnych skutków dla konsumentów i lokalną gospodarkę. Wprowadzając nowe wzorce jakości produktów i usług na polski rynek. Jasne , ciepłe, czyste duże przestronne sklepy, czynne w godzinach dostosowanych dla pracujących dłużej ludzi, oferujące korzystny wybór towarów po niskich cenach dostosowanych do możliwości finansowych niezbyt zamożnego społeczeństwa.

Wielu lokalnych handlowców i producentów

przejmuje korzystne wzorce

lecz niektórzy wykorzystując

wpływy na świat lokalnej polityki

lub uprzedzenia narodowe

próbuje w sztuczny sposób utrzymać swoją uprzywilejowaną pozycje na rynku,

zmuszając konsumentów do korzystania ze swojej oferty handlu i usług,

często droższych i / lub niższej jakości.

Stopniowo ukazują się także negatywne strony zagranicznych sieci handlowych w Polsce, które także dążąc do osiągnięcia jak najlepszej pozycji na rynku

mogą stosować inne niekorzystne dla konsumenta metody

zamiast oferowania najtańszych lub lepszej jakości towarów i usług.

Nieuczciwa konkurencja, towary i usługi o zaniżonej jakości, ceny dumpingowe, strategie sprzedaży wprowadzające celowo w błąd konsumenta, zamierzone działania na jego szkodę... .

Zagraniczne koncerny wykorzystują uprzywilejowaną pozycje na rynku (zwolnienia z ceł, podatków, niższe koszty funkcjonowania, wsparcie działalności prywatnej z funduszy rządowych - niektóre zagraniczne korporacje powstały i zdobyły swoją pozycję nie dzięki uznaniu konsumentów lecz powiązaniom politycznym, wsparciu funduszami rządowymi, koncesjom, zleceniom rządowym na realizacje zamówień publicznych w dziedzinie np, przemysłu zbrojeniowego.

Wykorzystując swoją pozycję mogą dążyć do monopolizacji rynku, zniszczenia konkurencji i narzucania własnych warunków, cen, standardów zawężając prawa wyboru konsumentów.

W zrównoważonym rynku mogącym zaspokajać różnorodne potrzeby polscy klienci doceniają pozytywne cechy np. drobnego lokalnego handlu i usług -

  • bliskość miejsca zamieszkania,
  • łatwość dojazdu,
  • możliwość indywidualnego potraktowania,
  • niestandardowych zamówień,
  • specjalizacji.

W międzyczasie często nastąpiła poprawa jakości lokalnie oferowanych towarów i usług spowodowana m.in. konkurencją - pozostali najlepsi.

Duże sieci handlowe na zachodzie ze względu na dążenie do obniżki kosztów i zwiększenie zysków

(zyski czerpane są z obrotów nie marży)

narzucają pewien standard masowości,

który w niektórych przypadkach

także ograniczają prawa wyboru konsumentów.

Nie zawsze standardowy wybór kilku towarów lub usług wygodny dla supermarketu (towary wybierane są z myślą o zysku firmy a potrzeby konsumenta uwzględniane są tylko w takim stopniu, w jakim zwiększa to zyski firmy)

jest odpowiedni i równie wygodny dla indywidualnych oczekiwań konsumenta.

Wynika stąd oczywisty wniosek: obecność na rynku WYŁĄCZNIE SUPER I HIPERMARKETÓW uniemożliwi REALIZACJĘ ZINDYWIDUALIZOWANYCH POTRZEB KLIENTÓW.

TAK WIĘC KAŻDY MONOPOL OZNACZAJĄCY BRAK RÓŻNORODNOŚCI I RÓWNOWAGI ZAGRAŻA PRAWOM KONSUMENTÓW.

Stąd też często spotyka się opinie, ze małe i średnie przedsiębiorstwa potrzebują szczególnego wsparcia, by "wyrównać" ich "szanse" w stosunku do dużych sieci handlowych.

Prawdopodobnie jednak w "idealnie rynkowym" systemie gospodarczym nie istniałaby potrzeba stwarzania specjalnych mechanizmów (prawnych, fiskalnych, finansowych) wsparcia np. małych i średnich sklepów (co np. czyni sie w niektórych krajach - Anglia, Francja w celu poprawy jakości życia ludzi "skazanych" na korzystanie np. wyłącznie z oferty supermarketów, co np. powoduje, że aby unikać dojazdów są w stanie robić zakupy ("duże", na dłuższy czas - tzw. całkowity średni - minimalny czas dostępu określający minimalna ilość czasu niezbędną do zaopatrzenia się w potrzebną rzecz / usługę zawierający dotarcie - dojazd/dojście - czas obsługi: wejście - wybór towaru, zapłata , wyjście - powrót SUPERMARKETY 30 minut - 2 godziny) np. jedynie raz w tygodniu - podczas gdy dzięki małym i średnim sklepom można dokonywać zakupów codziennie korzystając z ich sąsiedztwa o godząc się na np. mniejszy wybór, wyższe ceny- np. w zabudowie mieszkaniowej ("małe", na krótki czas - tzw. całkowity średni - minimalny czas dostępu określający minimalna ilość czasu niezbędną do zaopatrzenia się w potrzebną rzecz / usługę zawierający dotarcie - dojazd/dojście - czas obsługi: wejście - wybór towaru, zapłata , wyjście - powrót MAŁY SKLEP W SĄSIEDZTWIE 15 minut - 1 godzina).

Nie dochodzi do paradoksalnej sytuacji, że np,. kupno rzeczy codziennego użytku tzw. podstawowej potrzeby (np. kartka papieru, żarówka, mydło, pasta do zębów, chleb itp. wymaga 2 godzinnej "wyprawy", lecz jedynie wyjścia do sklepu w budynku obok.

Polska posiada korzystną dla rentowności sklepów "osiedlowych" strukturę zabudowy - gęstości zaludnienia w stosunku do powierzchni - osiedla bloków zabudowy tzw. wielorodzinnej lub dzielnice domów jednorodzinnych o gęstej zabudowie i stosunkowo małych wymiarach działek. Dla porównania w Stanach Zjednoczonych dzielnice przedmieść domów jednorodzinnych ze względu na charakter zabudowy - proporcje przestrzenne - skala - bardzo duża ilość terenu w stosunku do zabudowy rentowne stają się raczej większe sklepy.

Prawdopodobnie w "idealnie rynkowym" systemie gospodarczym małe sklepy miałyby także mniejsze koszty funkcjonowania (mniejsza ilość pracowników, mniejsze koszty stworzenia i utrzymania infrastruktury (budynków, dojazdów etc.), reklamy - nawet w tzw. przeliczeniu jednostkowym nakładów w stosunku do zysku). Sytuacja taka szczególnie widoczna jest w miejscu gdzie nastąpiło tzw. nasycenie segmentu rynku - np. gdy istnieje kilka supermarketów sklepy te bardziej konkurują ze sobą (np. w kategorii zakupów "okresowych") niż z małymi sklepami (które bardziej są bardziej atrakcyjne jako miejsce zakupów codziennych). Sklepy te różnią się ofertą handlową. Natomiast w wielu miejscach w Polsce istnieje tzw. przesyt ilością małych sklepów w stosunku do liczby klientów - np. mały sklep obsługuje np. 500 klientów, większy 20 000 klientów, centrum handlowe 50 000 klientów. Często więc dochodzi w Polsce do sytuacji, ze i tak zmniejsza się liczba małych sklepów (po początkowym starcie) klienci - rynek decydują o pozostaniu najlepszych (ze względu na ofertę jakość, położenie), natomiast przy skomplikowanym stanie prawnym, uwarunkowaniach przestrzennych oraz uwarunkowaniach wynikających z systemu politycznego, społecznego oraz poziomu (niedo) rozwoju mechanizmów rynku, konkurencji firma która jako pierwsza np. stworzy centrum handlowe "zagarnia" liczbę klientów przyciągniętych nowością oferty, sposobu sprzedaży w stopniu nieproporcjonalnym w stosunku do rynków ustabilizowanych, z obecnością konkurencji. Wskutek braku nasycenia ofertą w określonym segmencie rynku supermarkety mogą uzyskać przejściowo np. znacznie wyższe obroty, ale pamiętając należy także o tym, że na nowych rynkach ponoszą także znacznie wyższe nakłady na stworzenie bazy, promocję. Poza tym nowy rynek jest rynkiem niepewnym - dużego ryzyka, i oczywiście zamożność społeczeństwa Europy Wschodniej jest daleko mniejsza niż społeczeństw Europy Zachodniej.

Supermarkety mają też szereg preferencji stworzonych w celu umożliwienia im wejścia na rynek - obiektywnie rzecz biorąc wejście supermarketów na rynek spowodowało możliwość wyboru, poprawę jakości i standardu towarów i usług, spadek cen (pomimo zwiększenia się ogólnej wysokości kwot wydawanych na konsumpcję). Przy wzroście zamożności społeczeństwa oraz poprawie sytuacji materialnej jest to zjawisko prawidłowe.

 

Liczba Centrów Handlowych

Prawdopodobna Liczba Centrów Handlowych do "nasycenia rynku"

Liczba Mieszkańców

Średnia liczba potencjalnych klientów na 1 centrum handlowe

OBECNIE

Średnia liczba potencjalnych klientów na 1 centrum handlowe

POTENCJALNIE

Sytuacja materialna - czynniki dodatkowe

 Warszawa

 Ok. 20

 30 (40)

 2 000 000

 100 000

 20 000-50 000

 Stolica, duża ilość przyjezdnych, (dopływ kapitału z zewnątrz) najwyższy stopień zamożności w Polsce

 Radom

 Ok. 5

 5 (10)

 200 000

 20 000

 20 000-50 000

 Średnie polskie miasto, dotknięte recesją, z dużą liczbą osób przyjezdnych (dopływ kapitału z zewnątrz)

 Białystok

 1 (2)

 5 (10)

 300 000

 300 000

 20 000 - 50 000

 Duże miasto wojewódzkie, peryferyjne położenie, niski stopień rozwoju gospodarczego, ośrodek przygraniczny , z dużą liczbą osób przyjezdnych (dopływ kapitału z zewnątrz)

 

 

 

 

Zjawiska patologiczne wystąpić mogą w przypadkach ubożenia społeczeństwa, czy rażących niekorzystnych warunków działalności prowadzących do zmniejszenia możliwości wyboru konsumenta, występujących do tej pory na rzec małych sklepów. W przypadku jednak np. monopolu supermarketów mogłyby one narzucić własne warunki cenowe, serwisowe, gwarancyjne, standardy jakości, decydować o strukturze rynku producentów i pozbawić prawa wyborów konsumentów (zjawiska tego typu występują np. w Anglii, Francji, gdzie konsumenci skazani są na np. zakup żywności niskiej jakości). Sieci supermarketów ze względu na skalę często mają zbyt wielkie możliwości uniknięcia kontroli nad swoja działalnością (poprzez lobbying, ustawodawstwo, mechanizmy korupcyjne). W takim przypadku klient przestaje decydować o czymkolwiek - musi podejmować takie decyzje, jakie są korzystne dla firmy - nie dla niego. Firmy zaczynają także dyktować warunki wygodne dla nich instytucjom powołanym do nadzoru i kontroli poszczególnych aspektów działalności w celu ochrony interesów konsumentów - a im mniej instytucje te mają charakter obywatelski, tym bardziej podatne są na korupcje, utratę możliwości skutecznej, rzetelnej działalności.

Dlatego należy wspierać mechanizmy konkurencji - zarówno w segmencie rynku jak i poprzez możliwość jednoczesnej współegzystencji supermarketów i małych sklepów. Wsparcie to jednak nie powinno opierać sie na wsparciu np. administracyjno - finansowym - bowiem jak wskazują doświadczenia model taki jest szczególnie podatny na utratę skuteczności i znikomą efektywność, jak również podatny na wpływy polityczne, korupcyjne itp.

 Praktycznym przykładem tego typu sytuacji jest Białystok, w którym zdaniem stowarzyszenia pod pozorem stworzenia takiego systemu metodami administracyjno - politycznymi istnieje patologiczna sytuacja, gdzie pomimo deklaracji polityczno - wyborczych np. Prezydenta Miasta o dążeniu do unikania lokalizacji Centrów Handlowo - Usługowych na terenie miasta istnieje obecnie hipermarket "Auchan" oraz sklep "Makro" które (ostatni w mniejszym stopniu) korzystają ze swojej sztucznie uprzywilejowanej, monopolistycznej pozycji na rynku.

Argumenty o ochronie konsumenta czy ochronie środowiska które jakoby wskazują na zakaz lokalizacji innych centrów handlowo - usługowych na terenie miasta jak na dłoni wykazują nieefektywność i podatność na wpływy, mechanizmy korupcjogenne tego typu modelu, który faktycznie zamiast chronić prawa konsumenta stwarza szerokie pole do uznaniowości i nadużyć lobby politycznego i supermarketów, kosztem odebrania prawa wyboru konsumentom, braku konkurencji, pogorszenia jakości i standardów życia w mieście, zanieczyszczenia środowiska i degeneracji zabudowy i rozwoju cywilizacyjno - przestrzenno - architektonicznego (np. "rozlewanie się" miasta poprzez lokalizację centrów handlowo - usługowych na obrzeżach miast, degradacja i wymieranie centrów miast (życie handlowo - usługowe przenosi się na obrzeża) istnienie pozostałości terenów poprzemysłowych w śródmieściu.

Uwzględniając oczywiście uwarunkowania wynikające z trudności pozyskania terenów o znacznej powierzchni i wymagania obsługi komunikacyjnej jako optymalne dla lokalizacji centrów handlowych wskazać należy tereny położone w śródmieściu (na terenach poprzemyslowych) i przy dużych osiedlach mieszkaniowych, w sąsiedztwie istniejących dużych skrzyżowań i dróg zbiorczych - po ich modernizacji.

Analizując przypadek lokalizacji supermarketów "Auchan" i "Leroy Merlin" położonych na obrzeżach miasta wymienić można kilka podstawowych błędów: lokalizacja była korzystna dla sklepu ze względu na niższą wartość gruntu, która "wzrosła" dopiero po zakupie na skutek wykorzystania wpływów politycznych (zmiany lokalnego prawa - formy użytkowania terenów rolniczych) i "przerzucenia kosztów" (budowy dróg na budżet państwa, kosztów dojazdów na konsumentów).

Supermarkety "Auchan" i "Leroy Merlin" znajdują się na terenie zagrożeń skażeniem bakteriologicznym (sąsiedztwo składowisk osadów pościekowych białostockiej oczyszczalni ścieków - pominięto zakaz lokalizacji na tych terenach "urządzeń przemysłu spożywczego" - w supermarkecie znajduje się m.in. piekarnia, prowadzi się przygotowanie produktów mięsnych), lokalizacja centrum handlowego przy odwodnicy spowodowała "wymarcie centrum miasta " i przekreśla funkcjonalność trasy obwodowej, która musi obsługiwać ruch dojazdowy mieszańców miasta do centrum handlowo - usługowego zamiast zgodnie z przeznaczeniem ruch tranzytowy. Przemieszanie tych strumieni ruchu jest zjawiskiem negatywnym tak jak wszystkie naruszenia przepisów powstałe przy tej lokalizacji.

Jak widać na powyższym przykładzie, sieć supermarketów bez trudu może pomijać obowiązujące przepisy, i wpływać na instytucje rządowe, samorządowe (pomimo ich przeciwstawnych deklaracji) uzyskując ukryte formy wsparcia swojej działalności w postaci dopłat, zwolnień etc.

Zjawiska tego typu są oczywiście niekorzystne dla konsumenta, i odbywają się jego kosztem, przynosząc straty np. poprzez zawłaszczenie środków publicznych na rzecz interesów prywatnych.

Firmy w ten sposób uzyskują nienależne zyski finansowe w stosunku do innych konkurencyjnych podmiotów poprzez możliwość uniknięcia kosztów swojej działalności i pokrycia ich ze środków publicznych na szkodę społeczną.

Paradoksalnie, jak w wyżej opisanym przypadku odbywać może się to także pod hasłami "obrony lokalnego handlu przed zniszczeniem przez supermarkety" chociaż w rzeczywistości tego typu działania polityczno - lobbyingowe mają na celu zachowanie monopolistycznej pozycji wybranej sieci supermaketów i grup posiadających lokalne wpływy, kosztem prawa wyboru konsumentów.

Generalna zasadą w organizacji rynku powinno być

dobro,

bezpieczeństwo

i jakość życia człowieka

który powinien mieć możliwość swobodnego wyboru

(według zmieniających się potrzeb)

towarów i usług oferty ze

sklepów lokalnych

i centrów handlowych.

Powoli w Polsce wykształci się stan równowagi, w którym

codzienne lub specjalistyczne towary lub usługi nabywamy w lokalnych firmach,

a standardowe towary lub usługi okresowo - na dłuższy czas

korzystając z oferty centrów handlowych.

Szczególnie istotną SPOŁECZNĄ ROLĘ

początkowo dla polskich miast odgrywają

CENTRA HANDLOWO - USŁUGOWE

ze względu na to, że nie są tylko miejscem

zakupów,

ale i spotkań,

rozrywki,

spędzania czasu wolnego.

Polskie miasta (z organizacją z czasów totalitaryzmu) podzielone na osiedla - sypialnie, miejsca pracy (jak więzienia) i przeróżne instytucje (kojarzone z przymusem - represją jak szkoły, urzędy, centra oficjalnej kultury) nie dawały ludziom możliwości wykorzystania wolnego czasu (którego w systemie totalitarnym ludzie powinni mieć jak najmniej) rozwijania własnych zainteresowań, potrzeby relaksu, przebywania w lokalnych grupach społecznych i współdzielenia przestrzeni i czasu.

Człowiek ma szansę pozbyć sie anonimowości, wrażenia bycia nieistotnym "pionkiem" w mechanizmach "trybach" totalitarnego systemu.

Stąd centra handlowo - usługowe wraz z towarzyszącymi lokalami usługowymi, gastronomicznymi, rozrywkowymi (jak kina) oraz urządzonymi terenami zielonymi, parkami, placami zabaw czy obiektami sportowymi ożywiają polskie miasta, powstając często na terenach zdegradowanych - po dawnych zakładach przemysłowych itp.

Przenoszenie centrów handlowo - usługowych poza miasto (ze względu na bariery polityczne, niższą cenę gruntów) powoduje niepotrzebne rozpraszanie zabudowy miast i konieczność niepotrzebnych podróży mieszkańców - w rezultacie większe zanieczyszczenie środowiska. Centra handlowo - usługowe mogą być rozsądnie wkomponowane w istniejące miasta z zachowaniem ich lokalnej skali i funkcją usługowo - handlowo - rozrywkową wypełnić brakującą niszę rynkową - szczególnie na terenach dawnych wielkomiejskich osiedli - sypialni lub terenach zdegradowanych - poprzemysłowych oraz tworząc tzw. "przestrzeń społeczną" - nowy rodzaj obiektów użyteczności publicznej w polskich miastach.

Rynek pozostający w równowadze może zaspokoić różnorodne i zmienne oczekiwania konsumentów na towary i usługi zarówno tanie i masowe jaki i drogie na specjalne zamówienie.

 Drogą do tego jest społeczna, obywatelska kontrola i ochrona praw konsumentów poprzez odpowiednie ustawodawstwo oraz sprawny system sądowniczy i rozstrzygania sporów, umożliwiający sprawiedliwą możliwość uczestnictwa w rynku, nie stwarzający niekorzystnej sytuacji dla określonych podmiotów kosztem zawężenia swobody wybory towarów i usług przez konsumenta.

"GŁOS PRZECIW"

 NA PODSTAWIE ZEBRANYCH INFORMACJI WŁASNYCH STOWARZYSZENIA FRAGMENTÓW (RÓŻNYCH) WYPOWIEDZI I LISTU SKIEROWANEGO DO "GAZETY WYBORCZEJ" JAKO KOMENTARZ DO PUBLIKOWANYCH ARTYKUŁÓW: (tekst źródłowy: http://www.fz.eco.pl/en/hypermar.htm).

SZANOWNI PAŃSTWO !

(...) Jako nowy mieszkaniec Polski, przybyły ostatnio z Anglii, chciałem wyrazić swoje zaniepokojenie w związku z ekspansją wielkich sieci supermarketów w Polsce.

W Anglii, wielkie sieci supermarketów istnieją już od dłuższego czasu, co stwarza możliwość pełniejszego porównania ich zalet lecz również i wad.

Początkowo, sklepy te przyciągały większość konsumentów ze względu na jak się wydawało korzystny wybór towarów i atrakcyjne, niskie ceny., wygodę korzystania ze zgromadzenia towarów i możliwość skorzystania z wielu usług w jednym miejscu.

Kiedy jednak wielkie sieci supermarketów zdobyły dominująca pozycję na rynku, a małe sklepy zbankrutowały, wielkie sieci supermarketów zaczęły narzucać swoje warunki dostawcom.

Stopniowo zmniejszył się również wybór towarów, pogorszyła się ich jakość, i wzrastać zaczęły ceny.

Klienci jednak nie mieli już możliwości skorzystania z innej konkurencyjnej oferty.

Doprowadziło to do szeregu niekorzystnych zjawisk społecznych i gospodarczych - wielkie sieci supermarketów dążąc do zwiększenia swoich zysków z jednej strony mogły dyktować ceny konsumentom, z drogiej strony oferowały producentom coraz niższe ceny zakupu ich produktów, którzy jednak ratując sie przed bankructwem i nie mając innego wyjścia zaczęli sprzedawać swoją produkcję poniżej kosztów jej wytworzenia.

Na skutek szeregu negatywnych towarzyszących zjawisk jak korupcja w instytucjach kontrolnych sprawujących nadzór nad przestrzeganiem przepisów bezpieczeństwa, higieny, zdrowia dochodzić zaczęło do szeregu afer i skandali związanych z np. sprzedażą żywności stanowiącej zagrożenie dla zdrowia i życia konsumentów, lub innych towarów niezgodnych z obowiązującymi przepisami, stwarzającymi np. zagrożenie dla użytkowników - nabywców podczas funkcjonowania.

Kampanie reklamowe często wprowadzały umyślnie w błąd klientów.

Wielkie sieci supermarketów zaczęły przenosić swoje sklepu z dala od centrum miasta, ze względu na niższe ceny gruntów, potrzebnych do budowy m.in. ogromnych parkingów.

Budowa jednego wielkiego centrum handlowego oznaczała możliwość zmniejszenia jednostkowych kosztów, zatrudnienie mniejszej liczby pracowników w stosunku do większej liczby klientów odwiedzających wielkie centrum handlowe, pogorszenie poziomu obsługi, postępujące pogarszanie się warunków pracy pracowników wielkich sieci supermarketów.

Często także okazywało się, że z różnych przyczyn (np. konkurencji innych wielkich sieci supermarketów) przychody wielkich centrów handlowych drastycznie malały poniżej założonego poziomu, przy wzrastających lub stałych kosztach utrzymania i poniesionych nakładach przy zmniejszającym się prawdopodobieństwie przynajmniej ich odzyskania i zwrotu poniesionych przez wielkie sieci supermarketów nakładów.

Klienci w ten sposób zostali zmuszeni do spędzania dłuższej ilości czasu na dojazdy i powroty - zakupy w wielkich sieciach supermarketów zaczęły stawać się coraz dłuższe, męczące i niewygodne.

Przykładem negatywnych zjawisk społeczno gospodarczych jest np. plaga krajów zachodniej Europy - produkcja drogiej, niskiej jakości żywności z użyciem nadmiernej ilości chemikaliów, nawozów, pestycydów, dodatków, środków konserwujących, zmieniających wygląd, smak, przedłużających trwałość, które stosowane były w celu zmniejszenia nakładów finansowych na produkcję oraz czasu pracy, ilości pracowników. Doprowadziło to ostatecznie do rozwoju epidemii chorób charakterystycznych dla wielkoprzemysłowej hodowli zwierząt i "farmeryzacji" - jak np. pryszczyca, "choroba wściekłych krów" (BSE) wynikających z np. zbyt małej ilości przestrzeni dla hodowlanych zwierząt, lub wykorzystywanie jako karmy resztek poubojowych, zwierząt padłych z powodu chorób lub "nieznanych przyczyn", z naruszeniem np. podstawowych zasad żywienia (np. karmienie zwierząt roślinożernych przetworzoną paszą z dodatkami pochodzenia zwierzęcego).

Dlatego uważam, ze Polacy bardzo ostrożnie powinni podchodzić do nowego dla nich zjawiska jakim jest ekspansja wielkich sieci supermarketów w Polsce, korzystając z zalet tego zjawiska mieć na uwadze także ewentualne zagrożenia mogące wynikać z tego w przyszłości.

Wielkie sieci supermarketów oferują np. znacznie bardziej atrakcyjną ofertę towarów przemysłowych, niedostępną do tej pory w Polsce, lub nieosiągalną dla wielu osób, oferując m.in. tzw. "własne marki towarów", nową jakość i standardy obsługi (np. jasne, czyste, przestronne wnętrza), odmienny wybór towarów - w tym wiele importowanych nie mających polskich zamienników lub polskich z wykorzystaniem lepszych standardów jakości i lepszych technologii.

Należy przy tym pamiętać, że negatywne zjawiska dla konsumentów (niska jakość towarów, zagrożenia, oszustwa itp.) mogą być równie dobrze powodowane (i były do tej pory) przez miejscowych i lokalnych producentów i sieci handlowe.

Kluczem do ochrony praw konsumentów jest więc możliwość wyboru, zachowanie różnorodności i nie dopuszczanie do sytuacji, gdy określone grupy uzyskawszy monopolistyczną pozycję przestają w jakikolwiek sposób być możliwe do skontrolowania, zaczynają podejmować działania szkodliwe dla konsumentów, w skrajnych przypadkach stanowiące wręcz zagrożenie dla zdrowia i życia a korzystne dla dalszego wzmacniania swojej pozycji.

Możliwości sprawiedliwej wymiany handlowej - towarów, usług i swobodniejszego przepływu technologii stwarzają warunki do wyrównywania poziomu życia ludzi w rożnych rejonach świata, tym bardziej że wiąże się to z wymianą wzorców kulturowych, społecznych.

Zjawisko to określane szerokim i różnorodnie interpretowanym pojęciem "GLOBALIZACJI" może mieć zarówno aspekty POZYTYWNE jak i NEGATYWNE:

NEGATYWNE aspekty "GLOBALIZACJI"

 POZYTYWNE aspekty "GLOBALIZACJI"

np. przerzucanie starych szkodliwych technologii czy produktów do krajów biednych, pogłębianie sie przepaści pomiędzy krajami "bogatymi" i "biednymi", tłamszenie praw obywatelskich i człowieka, wpieranie reżimów, dyktatur w krajach biednych połączona z eksploatacja zasobów naturalnych, tańszej siły roboczej

Oczywiście firmy mogą także akceptować działalność reżimów, czerpać zyski z (także rabunkowej)

eksploatacji zasobów naturalnych, taniej siły roboczej (także niewolniczej - np. więźniów np. politycznych), stosować tzw. "podwójne standardy działalności
".

np. przyjęcie nowych wzorców, osłabienie dotychczasowych elit, "rozhermetyzowanie" totalitarnych struktur społecznych poprzez np. osłabienie wpływów klasy politycznej poprzez zachodzące zmiany w sferze gospodarczej, uzyskanie większej samodzielności w tej sferze życia przez obywateli kosztem zmniejszenia roli np. państwa, (procesy tego typu zachodzą np. intensywnie w Chinach, natomiast izolacja gospodarcza i embarga

nałożone na np. Kubę czy Irak przyczyniają się w znacznie większym stopniu od pogorszenia warunków życia obywateli i raczej wzmacniają reżimy - ludzie zmuszeni są walczyć z tzw. "prozą życia" - głodni "prędzej umrą z głodu" niż "zbiorą siły aby zbuntować się przeciwko sytym". Prawdopodobnie m.in. dlatego władze Białorusi dążą do odizolowania swojego terytorium od krajów sąsiednich - wprowadzając coraz większe restrykcje w wymianie handlowej, uniemożliwiając handel przygraniczy pod pretekstem "ochrony rodzinnego rynku" chociaż faktycznie w ten sposób uniemożliwiają powstanie tzw. kapitału startowego dla miejscowych przedsiębiorców, którzy podobnie jak np. pionierzy polskiej

przedsiębiorczości pierwsze doświadczenia, wzorce oraz kapitał na rozpoczęcie działalności zdobywali m.in. za granicą (wobec m.in. nomenklaturyzacji rodzimej gospodarki, braku odpowiednich kredytów, prowadząc drobny handel, stopniowo rozpoczynając działalność usługową i produkcyjną.

"GŁOS ZA"

"GAZETA WYBORCZA"- "GAZETA W BIAŁYMSTOKU" "HIPERMARKETOWE UPIORY" - TOMASZ DANILECKI

PYTANIA DOTYCZĄCE INFORMACJI I PORAD NA TEMAT EKOLOGII, OCHRONY ŚRODOWISKA, CYWILIZACJI, ZDROWIA, SPOŁECZEŃSTWA, CYWILIZACJI, ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU PROSIMY KIEROWAĆ DO: Stowarzyszenie Federacja Zielonych w Białymstoku SIEDZIBA: ul. Rumiankowa 14/4 15 - 665 Białystok tel. (085) 66 11 434 BIURO: ul. Rumiankowa 20, 15 - 665 Białystok tel. (085) 66 11 812 ("ZIELONY TELEFON FEDERACJI ZIELONYCH") e - mail: fzbialystok@wp.pl

Zostań członkiem wspierającym Stowarzyszenia Federacja Zielonych w Białymstoku: wpłać składkę (20 pln) lub dowolną darowiznę (najlepiej przelewem na konto Stowarzyszenia: BANK OCHRONY ŚRODOWISKA ODDZIAŁ W BIAŁYMSTOKU nr r-ku: 15401216 - 50412 - 27006 - 00), otrzymasz ulotki, plakaty, foldery, nalepki, kolorowanki, biuletyny, koszulki itp.

Jeśli chcesz aktywnie zaangażować się w prace Stowarzyszenia Federacja Zielonych w Białymstoku po próbnym okresie członkowstwa wspierającego możesz zostać członkiem zwyczajnym: brać udział w szkoleniach, wycieczkach, praktykach, stypendiach, stażach, uzyskać możliwości pracy, (tworząc lokalny odział Stowarzyszenia Federacja Zielonych) doradztwa, nauki...

Zawarte powyżej stwierdzenia są subiektywnymi opiniami autorów, których ocenę i wiarygodność pozostawiamy czytelnikowi. Prezentujemy je zgodnie z prawem do swobody wypowiedzi i wolności posiadania własnych przekonań i poglądów. Zastrzegamy, że z tego powodu nie ponosimy jakiejkolwiek odpowiedzialności za faktyczne i domniemane szkody spowodowane (jakoby) poprzez przedstawienie tych subiektywnych przekonań i poglądów. W razie jakichkolwiek wątpliwości ZAMIESZCZAMY SPROSTOWANIA. KOPIOWANIE, REPRODUKOWANIE, POWIELANIE I WYKORZYSTYWANIE CZĘŚCI LUB CAŁOŚCI INFORMACJI ZAWARTYCH W TYM DOKUMENCIE W FORMIE ELEKTRONICZNEJ. MECHANICZNEJ CZY JAKIEJKOLWIEK INNEJ BEZ PISEMNEJ ZGODY WYDAWCY JEST ZABRONIONE I PODLEGA OCHRONIE PRAWA AUTORSKIEGO. WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE - RAFAŁ KOSNO I STOWARZYSZENIE FEDERACJA ZIELONYCH W BIAŁYMSTOKU (C) 2002 r i 2003 r. KOPIOWANIE, POWIELANIE W JAKIKOLWIEK SPOSÓB I W JAKIEJKOLWIEK FORMIE CAŁOŚCI LUB CZĘŚCI (W TYM TEKSTÓW, ZDJĘĆ, GRAFIK, WYKRESÓW, DANYCH ITD.) WYŁĄCZNIE PO UZYSKANIU PISEMNEJ ZGODY.